در کلیسای دیر اللاتین در روستای الطیبه، در شمال‌شرقی رام‌الله، پدر بشار فواضله در حالی که دعایش را بالا میبرد، از خداوند می‌خواهد که صلح و امنیت را بر سراسر فلسطین بگستراند و به‌ویژه اهالی این روستا را حفظ کند. فواضله در گفت‌وگو با «مواطن»، الطیبه را «شیر اطمینان و خط مقدم دفاع از حضور مسیحی در فلسطین» توصیف می‌کند، به‌دلیل حضور تاریخی و ریشه‌دار مسیحی در این سرزمین.
الطیبه ویژگی‌ای را در خود جمع کرده که هیچ روستای دیگری در کرانه باختری ندارد؛ تنها روستایی است که همه ساکنانش مسیحی‌اند و کلیساهایی در مرکز آن قرار دارند که برخی از آنها به قرن‌ها پیش بازمی‌گردند. با این حال، سه سال گذشته برای این روستا با حمله‌های پیاپی شهرک‌نشینان همراه بوده است؛ حمله‌هایی که زمین، خودروها و کلیساها را هدف گرفته و خانواده‌هایی را به مهاجرت واداشته است. این گزارش، آنچه را در الطیبه می‌گذرد به‌عنوان تصویری فشرده از وضعیت مسیحیان فلسطینی، از بیت‌لحم و بیت ساحور تا غزه، دنبال می‌کند؛ جایی که شمار و حضور آنان هم‌زمان در حال کاهش است و پرسشی که اهالی روستا را نگران کرده این است: از این حضور چه باقی می‌ماند؟
تجاوزهای شهرک‌نشینان
روستای الطیبه برای بازدیدکننده، آرام و بی‌سر‌و‌صدا به نظر می‌رسد؛ خانه‌ها در هم تنیده‌اند و پیوند و انسجام اجتماعی اهالی را نشان می‌دهند، و کلیساها در مرکز آن در جزئیات زندگی روزمره حاضرند و به مکان حالتی از صمیمیت و اصالت می‌بخشند. اما این تصویر در سه سال گذشته دگرگون شده است؛ زیرا روستا با تجاوزهای پیوسته شهرک‌نشینان روبه‌روست. فواضله روایت می‌کند که شهرک‌نشینان در ژوئیه ۲۰۲۵ هشت خودرو را آتش زدند، در فوریه ۲۰۲۶ مزارع کشاورزی را به آتش کشیدند و روی دیوارها شعارهای تهدید به قتل نوشتند: «کشته خواهید شد، کشته خواهید شد؛ ما نمی‌خوابیم، ما حاضریم، همه کارهایی را که می‌کنید می‌بینیم.»
در هفتم ژوئیه ۲۰۲۵، شهرک‌نشینان محیط کلیسای الخضر، یعنی کلیسای سنت جورج که بنای آن به قرن پنجم میلادی بازمی‌گردد و از کهن‌ترین کلیساهای فلسطین شمرده می‌شود و گورستانی بیزانسی در کنار آن قرار دارد، به آتش کشیدند. فواضله می‌افزاید که آنان زمین خالی اطراف کلیسا را بین ژوئیه و نوامبر چهار بار آتش زدند. تجاوزها به همین جا ختم نمی‌شود؛ به گفته فواضله، ۸۰ درصد زمین‌های الطیبه که حدود ۲۴ هزار دونم (۲۴ کیلومتر مربع) است، از دسترس صاحبانش خارج شده و از جمله ۱۶ هزار دونم به‌دلیل تجاوزهای شهرک‌نشینان و نزدیکی به کانون‌های شهرک‌سازی، غیرقابل دسترس است.
فواضله یادآور می‌شود که شهرک‌نشینان بیش از سی کاروان در شرق و غرب روستا برپا کرده‌اند. کاروان نوعی مسکن پیش‌ساخته و متحرک است که شهرک‌نشینان آن را روی زمین‌های فلسطینی نصب می‌کنند تا با آن یک کانون شهرک‌سازی پایه‌گذاری کنند؛ کار با چرای دام و تسلط بر منابع آب و مراتع آغاز می‌شود، سپس آغل‌ها و مسکن‌ها ساخته می‌شوند تا حضور تثبیت شود و برچیدن آن دشوار گردد. به این ترتیب هر مرتع به منطقه نفوذی تبدیل می‌شود که فلسطینیان از نزدیک شدن به آن منع می‌شوند. اهالی این شیوه را «چرای شهرک‌نشینانه ظالمانه» می‌نامند که در مورد الطیبه، به گفته فواضله، هدفش آسیب زدن به زمین‌های اهالی و تغییر چهره جغرافیایی روستاست. این الگو یکی از سریع‌ترین ابزارهای گسترش شهرک‌سازی در کرانه باختری است؛ به‌گونه‌ای که کانون‌های رعوی/دامداری مجموعاً بر بیش از ۴۸۰ هزار دونم کنترل دارند، یعنی حدود سه برابر مساحت ساخته‌شده در شهرک‌های موجود، بر اساس داده‌های هیئت مقاومت در برابر دیوار و شهرک‌سازی.
شهرک‌نشینان پیوسته در ورودی اصلی الطیبه از سمت قدس و اریحا، معروف به «کرامیلو»، مستقر می‌شوند و در آنجا شتر می‌چرانند؛ کاری که به شکستن و آسیب دیدن درختان میوه منجر می‌شود، به گفته فواضله. این تجاوزها زندگی در الطیبه را به خطری روزانه تبدیل کرده است؛ ساکنان با خطری فزاینده روبه‌رو شده‌اند که امنیت و وجودشان در روستا را تهدید می‌کند. این وضعیت تولید روغن زیتون بکر و صادرات آن را به‌شدت کاهش داده است، تا جایی که کشاورزی که پیش‌تر حدود ۳۰۰ تنکه تولید می‌کرد، اکنون تنها به دنبال روغن برای آذوقه خانه خود است. گردشگری نیز به همان نسبت کاهش یافته است؛ در روستایی که پس از بیت‌لحم، قدس، ناصره و اریحا، پنجمین مقصد گردشگری فلسطین شمرده می‌شد و سالانه حدود ۱۵ هزار گردشگر از آن بازدید می‌کردند، در سه سال گذشته تنها چند صد نفر به آن رسیده‌اند. این واقعیت بیش از ۱۶ خانواده را در سه سال به مهاجرت واداشته است؛ حدود ۴ درصد از ساکنان روستا که شمار آنان ۱۲۱۰ نفر است، به گفته فواضله. شش خانواده دیگر نیز در فکر مهاجرت‌اند، امری که او را نگران کرده است.
هدف قرار گرفتن حضور مسیحی
تجاوزهای شهرک‌نشینان به روستاهای کرانه باختری ممکن است در ماهیت و اهدافشان تفاوت چندانی نداشته باشد، اما ویژگی مسیحی الطیبه باعث می‌شود آنچه این روستا با آن روبه‌روست، بخشی از واقعیتی گسترده‌تر باشد که مسیحیان فلسطینی در شهرهای فلسطین تاریخی با آن زندگی می‌کنند. آنان تنها بخشی از بافت جامعه نیستند؛ بلکه نمک زمین و ریشه‌های آن‌اند، روایت این سرزمین را حمل کرده‌اند و در شکل‌گیری هویت فرهنگی و ملی آن سهیم بوده‌اند. اکنون اما با خطری وجودی روبه‌رو هستند که این بافت را تهدید می‌کند. بر اساس سرشماری دستگاه مرکزی آمار فلسطین در سال ۲۰۱۷، شمار مسیحیان در کرانه باختری، شامل بیت‌المقدس شرقی، و نوار غزه حدود ۴۷ هزار نفر بود، یعنی نزدیک به ۱ درصد جمعیت؛ پس از آنکه در سال ۱۹۴۶ حدود ۸ درصد از ساکنان فلسطین تاریخی را تشکیل می‌دادند. بیشتر آنان در بیت‌لحم، رام‌الله و قدس زندگی می‌کنند.
در نوار غزه، جامعه مسیحی پیش از اکتبر ۲۰۲۳ دارای ۱۰۱۷ نفر بود، به گفته پدر گابریل رومانیلی، کشیش جماعت کلیسای خانواده مقدس در غزه. از آن زمان شمار آنان به حدود ۶۰۰ نفر کاهش یافته است؛ شامل کسانی که از غزه خارج شده‌اند و کسانی که در بمباران کشته یا به دلیل بیماری مرده‌اند. کشیش متری الراهب، بنیان‌گذار و رئیس دانشگاه دارالکلمه در بیت‌لحم، در گفت‌وگو با «مواطن» می‌گوید آنچه روی می‌دهد نوعی نسل‌کشی همانند آنچه در غزه جریان دارد است و هدفش کوچاندن فلسطینیان است. او میان آنچه شهرک‌نشینان در الطیبه می‌کنند و آنچه اشغال در اردوگاه‌های شمال کرانه باختری انجام می‌دهد تفاوتی نمی‌گذارد، اما معتقد است مسیحیان در این مرحله بیش از همه در معرض خطر وجودی‌اند، زیرا نسبتشان از ابتدا از ۱ درصد جمعیت فراتر نمی‌رود. او می‌گوید اسرائیل، هرچند در کشتار و خشونت میان مسلمان و مسیحی تفاوت نمی‌گذارد، بر کوچاندن مسیحیان و حذف آنان از معادله منازعه تمرکز می‌کند تا به جهان القا کند آنچه در فلسطین رخ می‌دهد نزاعی میان اسلام و یهودیت است، نه نزاعی بر سر زمین و منابع؛ و این به رأی او ماهیت جایگزین‌کننده شهرک‌سازی را آشکار می‌کند.
خون‌ریزی مهاجرت از الطیبه تا بیت‌لحم
به گفته الراهب، این پروژه شهرک‌سازی جایگزین‌کننده به الطیبه محدود نمی‌شود و به بیت‌لحم نیز کشیده می‌شود؛ شهری که حدود ۷۰ درصد اقتصادش بر گردشگری‌ای استوار است که از زمان پاندمی کرونا بهبود نیافته بود. درست هنگامی که در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ شروع به بهبود کرده بود، جنگ غزه در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد و شهر دوباره به صفر بازگشت. این وضعیت به سرمایه‌گذاری‌های مسیحیان در شهر آسیب زد و آنان را ناچار کرد برای جبران خسارت‌ها به کشورهای دیگر مهاجرت کنند. الراهب برآورد می‌کند که از سال ۲۰۲۳ حدود ۲۰۰ خانواده مسیحی از بیت‌لحم مهاجرت کرده‌اند، یعنی نزدیک به هزار نفر با میانگین پنج نفر برای هر خانواده، از مجموع حدود ۲۵ هزار مسیحی شهر. او تا زمانی که راه‌حل سیاسی در منطقه پیدا نشود، پایانی برای خون‌ریزی مهاجرت مسیحیان از فلسطین تاریخی نمی‌بیند.
در بیت ساحور، در شرق بیت‌لحم، کانون شهرک‌سازی تازه‌ای که در زمین‌های منطقه عش غراب برپا شده، نگرانی از موج تازه‌ای از کوچاندن مسیحیان را برانگیخته است. این وضعیت با بدتر شدن عمومی اوضاع اقتصادی و دشواری پرداخت حقوق کارمندان دولت، به‌دلیل نگه‌داشتن اموال المقاصه، یعنی درآمدهای مالیاتی فلسطین، توسط اشغالگر همراه شده است. برنارد سابیل، دانشگاهی مقدسی و استاد بازنشسته جامعه‌شناسی در دانشگاه بیت‌لحم و متخصص در دموگرافی مسیحیان فلسطینی، معتقد است مهاجرت مسیحیان رشد جمعیتی آنان را می‌بلعد و در گفت‌وگو با «مواطن» می‌گوید: «ما روی صفر هستیم؛ نه افزایش، نه کاهش.» هرچند او ثابت ماندن شمار را امری خوب می‌داند، نگران است که کاهش به شمار محدود نماند و به سهم اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حقوقی مسیحیان نیز کشیده شود؛ به رأی او خطر اصلی همین‌جاست.
با وجود خطرهایی که حضور مسیحی فلسطینی را احاطه کرده است، سابیل به امید چنگ می‌زند و آن را از زنی شصت‌ساله از رام‌الله می‌گیرد که از او پرسید آیا به مهاجرت فکر می‌کند؛ پاسخ او شاعرانه بود: «تا وقتی زیتون و زعتر در رام‌الله و فلسطین هست، من آنجا را ترک نمی‌کنم.» او معتقد است این دلبستگی به زمین پیامی به مسیحی فلسطینی دارد که همواره تأکید می‌کند بخشی اصیل از جامعه خود است و به تشکیل دولت و راه‌حلی چشم دارد که به منازعه پایان دهد و به همه فرصت زندگی در صلح بدهد. اما پدر فواضله نگرانی‌هایش درباره حضور مسیحی فلسطینی را در آنچه در الطیبه می‌گذرد خلاصه می‌کند و می‌گوید: «اگر در الطیبه شکست بخوریم، همه‌جا شکست خواهیم خورد.» او این روستا را با همه کوچکی و کم‌جمعیتی‌اش، بسیار مهم می‌داند.
منبع: المواطن
