افکار عمومی اسرائیل: حمایت از جنگ ها، اما ناراضی از نتایج!
براساس نظرسنجی اندیشکده عبری Mitvim :
بنیامین نتانیاهو و اکثر رهبران سیاسی و امنیتی اسرائیل بارها گفتهاند که به استفاده از ابزار نظامی برای مقابله با آنچه تهدیدهای امنیت کشور میدانند، ادامه خواهند داد و مانع هرگونه بازسازی احتمالی توانمندیهای نظامی حماس، حزبالله و ایران خواهند شد.
بسیاری از تحلیلگران اسرائیلی، اقدامات دولت اسرائیل را برخاسته از ایدئولوژی، منافع سیاسی ائتلاف حاکم، یا میل نتانیاهو به تداوم وضعیت جنگی برای دستیابی به اهداف شخصی و منافع انتخاباتی تفسیر کردهاند. همه این توضیحات قابلقبولاند. اما آنچه نادیده گرفته میشود، موضع افکار عمومی است که بهطور کلی از سیاستهای امنیتی و جنگهای اسرائیل حمایت میکند و در واقع، محیطی تشویقکننده برای تداوم آنها فراهم میآورد.
این مقاله موضعگیری، نگرشهای افکار عمومی یهودیان اسرائیلی نسبت به سیاستهای امنیتی، نظامی و خارجی دولتشان را بررسی میکند؛ نگرشهایی که در نظرسنجی سالانه افکار عمومی سال ۲۰۲۶ مرکز میتویم(Mitvim Institute) برای سیاست خارجی منطقهای، و همچنین نظرسنجیهای ماهانه امنیت ملی که مؤسسه مطالعات امنیت ملی دانشگاه تلآویو از آغاز جنگ نسلکشانه بر غزه در سال ۲۰۲۳ انجام داده، بازتاب یافته است.
این مقاله استدلال میکند که موضع افکار عمومی یهودیان اسرائیل تفاوت چندانی با موضع دولت ندارد، چرا که از سیاستهای امنیتی و نظامی کنونی و تداوم جنگها حمایت میکند. این حمایت محدود به هواداران ائتلاف حاکم نیست، بلکه در میان اکثریت اسرائیلیها گسترده است. تفاوت میان هواداران دولت و مخالفان آن، عمدتاً در میزان تأیید آنان و اهمیت نسبی هماهنگی با ایالات متحده است.
این حمایت حتی با وجود نارضایتی جامعه اسرائیل از نتایج جنگها تاکنون -بهویژه تحولات پس از از سرگیری جنگ علیه ایران در مارس ۲۰۲۵، جنگ علیه لبنان، و آتشبس متعاقب آن در هر دو جبهه- همچنان پابرجاست.
حمایت از سیاست خارجی دولت
مؤسسه میتویم که در پایش و بررسی سیاست خارجی اسرائیل در منطقه تخصص دارد، ژوئن گذشته شاخص سالانه سیاست خارجی ۲۰۲۶ خود را منتشر کرد. این گزارش تصویری ترکیبی از نگرش افکار عمومی نسبت به جایگاه بینالمللی اسرائیل، جنگ غزه، مسئله فلسطین، روابط منطقهای و سیاستها در قبال ایران، لبنان، سوریه و ترکیه ارائه میدهد.
نتایج، تناقضی بنیادین را آشکار میکند. از یکسو بهبودی در ارزیابی پاسخدهندگان از جایگاه بینالمللی اسرائیل نسبت به سال گذشته دیده میشود، و از سوی دیگر نگرانی آشکاری درباره انزوای بینالمللی و سطح پایین رضایت کلی از عملکرد سیاست خارجی دولت وجود دارد. نظرسنجی همچنین نشان میدهد در چند موضوع کلیدی، تفاوتهایی میان هواداران احزاب ائتلافی و هواداران اپوزیسیون وجود دارد.
▪️ رضایت عمومی از جایگاه بینالمللی اسرائیل از ۴.۳۹ (در مقیاس ۱ تا ۱۰) در سال ۲۰۲۵ به ۵.۱۸ در سال ۲۰۲۶ افزایش یافت؛ نزدیک به نیمی از پاسخدهندگان این جایگاه را «خوب» یا «نسبتاً خوب» ارزیابی کردند. با این حال، این به معنای رضایت از عملکرد سیاست خارجی دولت نبود که همچنان با رقم نسبتاً پایین ۴.۷۲ از ۱۰ باقی ماند، هرچند نسبت به ۳.۹۳ در سال ۲۰۲۵ بهبود یافته بود. نزدیک به ۷۵ درصد از هواداران احزاب ائتلاف حاکم از جایگاه بینالمللی اسرائیل رضایت ابراز کردند، در برابر ۲۶ درصد از هواداران حزب اپوزیسیون «باهم» (بیَخد) به رهبری نفتالی بنت و یائیر لاپید، و تنها ۳ درصد از هواداران حزب «دموکراتها» به رهبری یائیر گولان.
اسرائیلیها بر این باورند که جایگاه بینالمللی اسرائیل با وجود تداوم جنگهای منطقهای این کشور بهبود یافته است.
▪️ با وجود بهبود نسبی در ارزیابی کلی از جایگاه بینالمللی، ۶۶ درصد از کل پاسخدهندگان نگرانی زیاد یا بسیار زیادی درباره تبدیلشدن اسرائیل به یک «دولت مطرود» ابراز کردند؛ رقمی بالاتر از ۵۷ درصد سال گذشته. این نشان میدهد بهبود خودارزیابی از جایگاه بینالمللی، بر افت واقعی جایگاه اسرائیل در صحنه جهانی -بهویژه با در نظر گرفتن جنگ غزه و روابط تیره با بسیاری از کشورهای غربی و نهادهای بینالمللی- غلبه نمیکند. این بدان معناست که بیشتر اسرائیلیها بر این باورند که جایگاه بینالمللی اسرائیل با وجود تداوم جنگهای منطقهای و رفتار ناروا با فلسطینیان در سرزمینهای اشغالی بهبود یافته، اما در همان حال معتقدند خطر تبدیلشدن اسرائیل به دولتی مطرود وجود دارد. این تمایز -که ریشه در وابستگی حزبی و موضع سیاسی دارد- حول چگونگی مدیریت سیاست خارجی توسط دولت برای بهبود جایگاه بینالمللی میچرخد، فارغ از اینکه آیا اسرائیل باید سیاست جنگافروزی خود را تغییر دهد یا نه.
▪️ این نظرسنجی همچنین نشان میدهد جامعه اسرائیل از نحوه مدیریت رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، در قبال مسائل منطقهای ناراضی است، با وجود حمایت قابلتوجه او از اسرائیل و اتخاذ اغلب مواضع این کشور. پس از فشار آمریکا برای برقراری آتشبس در غزه، ایران و لبنان، ۳۵ درصد از پاسخدهندگان یهودی بر این باور بودند که اقدامات ترامپ به منافع اسرائیل آسیب زده، در حالی که ۲۸ درصد گفتند این اقدامات ممکن است در کوتاهمدت به سود اسرائیل باشد اما در بلندمدت زیانآور شود. تنها ۱۴ درصد معتقد بودند سیاست او در خدمت منافع اسرائیل است، درحالیکه درصد مشابهی معتقد بودند این سیاست میتواند در کوتاهمدت زیانآور اما در بلندمدت سودمند باشد. بنابراین این نظرسنجی حمایت گستردهای از سیاست آمریکا نشان نمیدهد، حتی در شرایطی که اتحاد راهبردی میان دو کشور عمیقتر میشود.
▪️ نتایج این نظرسنجی نشان میدهد که با وجود آگاهی از احتمال تبدیلشدن اسرائیل به دولتی مطرود و تهدید حمایت موردنیاز از سوی ایالات متحده و کشورهای کلیدی اروپایی، افکار عمومی اسرائیل همچنان از سیاستهای خارجی و امنیتی دولت کنونی حمایت میکند. طنز تلخ ماجرا این است که همین سیاستها، اسرائیل را در عرصه بینالمللی منزوی میکنند و گاه حتی به اختلاف با ایالات متحده و چند کشور اروپایی کلیدی میانجامند.
مسئله فلسطین و جنگ غزه
نظرسنجی میتویم نشان میدهد که اکثریت نسبی یهودیان اسرائیلی، یعنی ۴۵ درصد، با توافقی بینالمللی شامل تشکیل کشوری فلسطینی غیرنظامیشده، خلعسلاح حماس و پایاندادن به حکمرانی آن در غزه، و عادیسازی کامل روابط با کشورهای عربی مخالفاند. تنها ۳۹ درصد از چنین توافقی حمایت میکنند. این تقسیمبندی، همسو با موضع دولت نتانیاهو است.
▪️ در مجموع ۴۷ درصد از یهودیان اسرائیلی از نوعی همکاری اسرائیل با تلاشهای منطقهای و بینالمللی بازسازی غزه حمایت میکنند. ۱۴ درصد گفتند اسرائیل باید مستقیماً مشارکت کند و بازسازی را به بهبود روابط با کشورهای منطقه و فلسطینیان پیوند دادند، درحالیکه ۳۳ درصد مشارکت غیرمستقیم را ترجیح دادند. در مقابل، ۳۸ درصد با همکاری در هر فرآیند بازسازی منطقهای مخالفاند.
▪️ ۴۲ درصد از یهودیان اسرائیلی با طرح ۲۰مادهای ترامپ -که شامل خلعسلاح حماس، بازسازی، استقرار نیروی بینالمللی در غزه و پیشروی بهسوی کشور فلسطینی پس از اصلاحات در تشکیلات خودگردان فلسطینی است- مخالفاند؛ ۳۰ درصد موافق و ۲۸ درصد بیتصمیم بودند. مخالفت با طرح ترامپ عمدتاً از سوی هواداران احزاب حاکم ابراز میشود، با وجود آنکه این طرح از سوی یکی از هوادارترین رؤسایجمهور آمریکا نسبت به اسرائیل ارائه شده است. اکثر یهودیان اسرائیلی از راهحلهای نظامی برای شکست حماس حمایت میکنند: ۳۷ درصد بازگشت به جنگ و اشغال کامل نوار غزه تا نابودی کامل توانمندیهای حماس را ترجیح میدهند، و ۱۷ درصد از تداوم فشار نظامی، دیپلماتیک و اقتصادی کنونی بر نوار غزه حمایت میکنند. ۲۳ درصد جایگزینی برای حماس در اداره غزه در چارچوب طرح ترامپ و با کمک نیروی بینالمللی را ترجیح میدهند، درحالیکه ۱۱ درصد از ورود نیروهای مداخله بینالمللی برای خلعسلاح شبهنظامیان در نوار بهجای ارتش اسرائیل حمایت میکنند.
▪️ ۳۳ درصد از یهودیان اسرائیلی الحاق و ادعای حاکمیت اسرائیل بر غزه و کرانه باختری را تأیید میکنند. راهحل دو کشور در چارچوب توافق عادیسازی منطقهای در رتبه دوم با ۲۲ درصد قرار دارد. ۱۵ درصد مدیریت تعارض با فلسطینیان بدون راهحلی جامع را ترجیح میدهند. بهطور کلی، افکار عمومی اسرائیل در موضوع اشغالگری و مسئله فلسطین، فاصله چندانی با موضع ائتلاف حاکم ندارد.
روابط منطقهای و بینالمللی
نظرسنجی میتویم نشان میدهد افکار عمومی یهودیان اسرائیل درباره اینکه آیا جنگ غزه روابط اسرائیل با کشورهای عربی یا آینده عادیسازی را تهدید میکند، دیدگاهی روشن و قطعی ندارد. ۲۹ درصد پاسخدهندگان بر این باورند که چنین است، ۲۶ درصد معتقدند این جنگ چشمانداز عادیسازی را تقویت میکند، و ۲۷ درصد نظری ندارند.
▪️ ۴۱ درصد از یهودیان اسرائیلی معتقدند جنگ با ایران، میل کشورهای عربی به عادیسازی با اسرائیل را افزایش داده، درحالیکه ۱۵ درصد گفتند آن را کاهش داده است. بهبیان دیگر، درحالیکه افکار عمومی اسرائیل جنگ غزه را با تأثیری منفی بر روابط با کشورهای عربی مرتبط میداند، رویارویی با ایران را عاملی میبیند که میتواند نزدیکی کشورهای خلیجفارس با اسرائیل را تقویت کند.
▪️ افکار عمومی یهودیان اسرائیل درباره دادن امتیاز به فلسطینیان در ازای عادیسازی با عربستان سعودی دوپاره است. ۳۷ درصد گفتند از عادیسازی همراه با پیشرفت بهسوی راهحل دو کشور یا گامهای عملی در کرانه باختری -مانند برچیدن پایگاههای شهرکنشینی- حمایت میکنند، درحالیکه ۳۸ درصد با هرگونه امتیاز به فلسطینیان در ازای عادیسازی مخالفاند.
▪️ نظرسنجی، خصومت گستردهای نسبت به اتحادیه اروپا را نشان میدهد؛ ۷۲ درصد از یهودیان اسرائیلی این اتحادیه را دشمن اسرائیل میدانند، درحالیکه تنها ۱۲ درصد آن را دوست میدانند. ۶۷ درصد آلمان را کشوری دوست ارزیابی کردند درحالیکه ۱۷ درصد آن را دشمن دانستند. این امر بازتابدهنده تمایز افکار عمومی میان اتحادیه اروپا بهعنوان یک نهاد سیاسی، و برخی کشورهای اروپایی -بهویژه آلمان- بهعنوان شرکای دوجانبه مهم است.
▪️ مسائل امنیتی راهبردی
درباره ایران، ۳۶ درصد از یهودیان اسرائیلی معتقدند خروج واشنگتن در سال ۲۰۱۸ از برجام (توافق هستهای ۲۰۱۵) اشتباه بوده، درحالیکه ۳۴ درصد آن را تصمیمی درست دانستند؛ حدود یکسوم نیز نظری ابراز نکردند. افزون بر این، ترجیحی برای توافقی مذاکرهشده تازه با تهران دیده نمیشود: ۴۹ درصد از از سرگیری جنگ با ایران برای سرنگونی حکومت حمایت میکنند، درحالیکه ۱۷ درصد از از سرگیری جنگ برای دستیابی به توافقی بهتر حمایت میکنند. تنها ۱۲ درصد از اسرائیلیها معتقدند اسرائیل اقدام نظامی خود را به پایان رسانده و باید در پی توافق باشد.
▪️ ۶۶ درصد معتقدند کمربند امنیتی در جنوب لبنان، امنیت بلندمدت ساکنان شمال اسرائیل را تأمین میکند. بخش گستردهای نیز خلعسلاح حزبالله را هدفی واقعبینانه در آینده نزدیک میدانند، اما درباره ابزار آن اختلافنظر دارند: ۳۴ درصد خواهان تداوم فشار نظامی اسرائیل، ۲۵ درصد خواهان فشار منطقهای و بینالمللی به رهبری آمریکا، عربستان سعودی و کشورهای خلیج فارس، و ۱۷ درصد تقویت دولت و ارتش لبنان با کمک بینالمللی را ترجیح میدهند. بهطور کلی، جامعه یهودی اسرائیل گرایش به پذیرش راهحلهای نظامی در لبنان دارد و راهحلهای دیپلماتیک را در درجه دوم اهمیت قرار میدهد.
▪️ حمایت یهودیان اسرائیلی از سرنگونی نظامی حکومت احمد الشرع در سوریه، از ۲۰ درصد در سال ۲۰۲۵ به تنها ۱۲ درصد در سال ۲۰۲۶ کاهش یافته است. در مقابل، ۳۳ درصد از توافقی موقت یا بلندمدت با سوریه حمایت میکنند. ۲۰ درصد خواهان توافقی سیاسی-اقتصادی بلندمدت با دمشقاند، درحالیکه ۱۳ درصد از ترتیبی امنیتی موقت -شامل عقبنشینی از خاک سوریه در ازای خلعسلاح منطقه مرزی و تضمینهایی برای حمایت از جامعه دروز در جنوب سوریه- حمایت میکنند. با این حال، ۳۱ درصد همچنان خواهان تداوم عملیات نظامی و حفظ حضور اسرائیل در خاک سوریهاند.
بهطور کلی، نتایج این نظرسنجی نشان میدهد افکار عمومی اسرائیل از راهحلهای نظامی و امنیتمحور برای چالشهای منطقهای حمایت میکند. با این حال، نظرسنجی امنیت ملی سال ۲۰۲۶ نشان میدهد اکثر اسرائیلیها بر این باورند که وضعیت راهبردی و امنیتی اسرائیل در ماههای اخیر، بهدلیل ناکامی در تحقق اهداف جنگهای اخیر علیه ایران و حزبالله پیش از آتشبسهای میانجیگریشده توسط ترامپ، رو به وخامت گذاشته است.
▪️ بدبینی راهبردی
نظرسنجی امنیت ملی ژوئن ۲۰۲۶ -نخستین نظرسنجی منتشرشده پس از آتشبس در لبنان و توافق چارچوب با دولت لبنان- نشان داد جامعه اسرائیل از نتایج جنگهای ایران و لبنان بسیار ناراضی است. ۸۱ درصد از پاسخدهندگان معتقدند وضعیت امنیتی در شمال اسرائیل در حال حاضر امنیتی برای ساکنان فراهم نمیکند، درحالیکه ۵۷ درصد با عقبنشینی کامل اسرائیل از جنوب لبنان -حتی در صورت پایبندی حزبالله به توافق آتشبس- مخالفاند.
جامعه اسرائیل از نتایج جنگهای ایران و لبنان بسیار ناراضی است.
▪️ درباره ایران، ۶۶ درصد از پاسخدهندگان معتقدند تفاهمنامه اخیر میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی برای اسرائیل بد است. ۳۷ درصد معتقدند ایران در این جنگ پیروز شده، ۴۳ درصد معتقدند جنگ بدون برنده مشخصی پایان یافته، و تنها ۱۵ درصد معتقدند اسرائیل پیروز بوده است.
▪️ اکثریت افکار عمومی -۵۹ درصد- از اقدام نظامی علیه حزبالله حمایت میکنند، حتی اگر این امر به رویارویی با رئیسجمهور ترامپ بینجامد، درحالیکه ۵۲ درصد معتقدند هنوز نیاز به اقدام نظامی بیشتری علیه ایران وجود دارد.
▪️ ادراک تهدیدها و چالشها
این نظرسنجی نشان میدهد ارزیابی افکار عمومی اسرائیل از وضعیت امنیت ملی کشور نسبت به ماه گذشته وخیمتر شده، درحالیکه احساس امنیت شخصی نسبتاً پایین باقی مانده است. ۴۲ درصد از افکار عمومی وضعیت امنیت ملی را بد یا بسیار بد، ۳۷ درصد متوسط، و تنها ۲۰ درصد خوب یا بسیار خوب ارزیابی کردند. در ماه مه، ۳۴ درصد از پاسخدهندگان وضعیت را بد یا بسیار بد و ۲۶ درصد آن را خوب یا بسیار خوب ارزیابی کرده بودند.
▪️ در ژوئن، ۲۹ درصد از افکار عمومی گفتند احساس امنیت شخصیشان بالا یا بسیار بالاست، ۴۳ درصد آن را متوسط، و ۲۸ درصد پایین یا بسیار پایین توصیف کردند. در ماه مه، ۳۲ درصد گفته بودند احساس امنیت شخصیشان بالا یا بسیار بالاست، و ۲۶ درصد آن را پایین دانسته بودند.
مقیاسبندی تهدیدها در جبهههای مختلف
لبنان و ایران همچنان دو کانون اصلی نگرانی افکار عمومی اسرائیلاند؛ ۸۰ درصد نگران وضعیت امنیتی لبنان و ۷۶ درصد نگران ایراناند. طبیعتاً کرانه باختری و غزه نیز همچنان از حوزههای نگرانی مهم بهشمار میروند، بهترتیب با ۶۱ و ۵۷ درصد. نگرانی درباره سوریه با ۳۲ درصد و یمن با ۳۰ درصد پایینتر است. در مقایسه با نظرسنجی امنیت ملی آوریل ۲۰۲۶، کاهش اندکی در سطح نگرانی در همه عرصههای مهم دیده میشود، اما لبنان و ایران همچنان در صدر نگرانیهای امنیتی باقی ماندهاند.
▪️ حمایت کلی از سیاستهای امنیتی و راهحلهای نظامی
در جمعبندی، افکار عمومی اسرائیل از آغاز جنگ نسلکشانه بر نوار غزه، نگران انزوای بینالمللی و افت جایگاه جهانی اسرائیل بوده است. از سوی دیگر، همچنان از راهحلهای نظامی و امنیتی کنونی حمایت میکند و حل مسئله فلسطین و پایاندادن به اشغالگری را رد میکند. بهطور کلی، حمایت از راهحلهای نظامی، از مرزهای حزبی فراتر میرود، هرچند در برخی موضوعات میان هواداران ائتلاف حاکم و رأیدهندگان اپوزیسیون تفاوتهایی وجود دارد. طنز ماجرا این است که با وجود گرایش افکار عمومی اسرائیل به راهحلهای نظامی، اسرائیلیها بر این باور نیستند که این سیاستها امنیت یا جایگاه راهبردی اسرائیل را بهبود بخشیدهاند؛ چنانکه نتایج نظرسنجی امنیت ملی نیز گواه آن است.
▪️ حمایت افکار عمومی اسرائیل از جنگها و راهحلهای نظامی دولتش از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، پدیدهای غیرعادی نیست. این حمایت، حاصل جامعهپذیری سیاسی نظامیشده در اسرائیل و باور گسترده در جامعهای استعماری است که خشونت را راهی عملی برای تحمیل منافع، اهداف و سیاستهای اسرائیل بر فلسطینیان میداند. به همان اندازه مهم، این است که احزاب سیاسی اسرائیل -خواه در ائتلاف حاکم و خواه در اپوزیسیون- هیچ بدیلی برای رویکردهای امنیتی و نظامی دولت، بهویژه پس از رویدادهای هفتم اکتبر ۲۰۲۳، ارائه نمیدهند. هیچیک از این احزاب برنامه سیاسی جایگزینی برای پایاندادن به اشغالگری، توقف شهرکسازی، یا پایاندادن به جنگ نابودسازی علیه فلسطینیان پیشنهاد نمیکند. در سراسر احزاب سیاسی، اندیشکدهها و رسانههای اسرائیل، اجماعی بهسود جنگ وجود دارد.
▪️ این واقعیت، محیطی حمایتگر برای دولت در اتخاذ راهحلهای نظامی و امنیتی فراهم میکند که بازتابدهنده منافع ایدئولوژیک، سیاسی و انتخاباتی آن است. در سالی که انتخابات برگزار میشود، ائتلاف حاکم -که خود نیز نظرسنجیهایی از این دست را میخواند- به پیگیری تدابیر امنیتی و راهحلهای نظامیای که معتقد است شانس آن را در صندوق رأی بهبود میبخشد، ادامه خواهد داد.
