دینار لیبی در ماههای اوت و سپتامبر رکورد جدیدی از افت خود در برابر ارزهای خارجی، بهویژه دلار، به میزان حدود ۱۱ درصد ثبت کرد، و اکنون مشخص شده که دینار تقریباً هر چند ماه یکبار بهطور پیوسته بخشی از ارزش خود را در برابر دلار از دست میدهد و در سطحی پایین ثابت میماند، بهگونهای که سیاستها و اقدامات تقویت آن ناتوان میمانند و در واداشتن ارزهای خارجی به عقبنشینی از سطحی که به آن رسیدهاند، شکست میخورند.
امروز دلار نزدیک به ۹.۶ دینار است، و نشانههای اولیه تأیید میکنند که در مسیر رسیدن به سقف ۱۰ دینار قرار دارد، شاید پیش از پایان همین سال، و اگر ارزش آن در برابر دلار افزایش یابد، این افزایش موقتی خواهد بود، زیرا عوامل محرک دوباره آن را به عقبنشینی میرانند و سپس برای مدتی در سطح تازه ثابت میمانند، و همینطور ادامه مییابد، تا جایی که پیشبینی سقفی که دلار میتواند به آن برسد، بهدلیل عواملی که دینار را به عقبنشینی بیشتر میرانند، دشوار میشود.
دلار «به همه ما، لیبیاییها، لطف کرده» که بر دینار زیادهروی نکرده و بهشکل نجومی افزایش نیافته، چراکه دلار برابر است با بیش از ۱۳ هزار لیره سوری، و اگر افت لیره سوری با نبود منابع طبیعی مانند نفت توجیه شود، عراق که بسیار غنی از نفت است و نزدیک به دو یا سه برابر تولید لیبی از نفت خام را تولید و صادر میکند، ارزش پول ملیاش نزدیک به ۱۶۰۰ دینار عراقی در برابر هر دلار است.
امیدی به دستیابی به سطح قابلقبولی از ثبات پولی نیست، چراکه سیاستمدارانی که تصمیم را در دست دارند به بیماری قدرت مبتلا و شیفته انباشت پول هستند، و هر تلاشی برای فعالکردن ابزارهای سیاست پولی و ابتکار اقداماتی برای توقف افزایش دلار، صرفاً همچون آرامبخشهایی خواهد بود که اثری محدود و بسیار کوتاهمدت دارند. همه عواملی که پول ملی را در سوریه و عراق ساقط کردند، تقریباً به همان میزان در وضعیت لیبی نیز موجود است، چراکه وضعیت سیاسی و امنیتی رو به وخامت است، و هدررفت و فساد در غرب و شرق -جایی که قدرتهای نافذ کشور در آن قرار دارند- ریشه دواندهاند، و اقدامات پولی برای مهار پول ملی ناقص و ناتوان از جلوگیری از این وضعیت شدهاند، از اینرو تأکید میکنیم که دلار در لیبی «به همه ما لطف کرده» است.
وضعیت سیاسی بسیار بحرانی، محرک اصلی افت دینار و افزایش ارزش ارزهای خارجی است، زیرا هرجومرج سیاسی فضایی آلوده ایجاد میکند که سایه خود را بر وضعیت اقتصادی و مهمترین نشانه ثبات آن، یعنی پول ملی، میافکند.
نزاع شدید بر سر ثروت ملی در جریان است، که از یکسو به دوچندانشدن هزینه عمومی و هدررفت ثروتهای کشور کمک میکند، و از سوی دیگر میدان وسیعی برای شیوع فساد و غارت مال عمومی -بهشکلی هراسآور- میگشاید، و گزارشهای کارشناسان سازمان ملل و نهادهای بینالمللی و محلی تخصصی نشان میدهد که نقاط غارت درآمدهای نفتی متعدد هستند و از سرچشمه آغاز میشوند، از واسطههای مالی میگذرند و به کانالهای هزینهکرد داخلی میرسند.
نهاد مسئول ثبات پولی و تنظیم ارزش دینار در برابر ارزهای سخت، یعنی بانک مرکزی لیبی، تقریباً ناتوان از توقف افت پیوسته دینار در برابر دلار شده است، زیرا با وجود آغاز نویدبخش بانک پس از بهعهدهگرفتن وظایف توسط رئیس کل فعلی در سهماهه پایانی سال ۲۰۲۴، و ظهور نشانههایی از امکان موفقیت طرح ثبات پولی و نجات دینار لیبی، عواملی که ثبات را تضعیف و دینار را فرسوده میکنند بار دیگر بهکار خود بازگشتند، و سیاستها و اقدامات بعدی بانک به یاوری برای تضعیف دینار تبدیل شدند نه برعکس.
رئیس کل بانک مرکزی لیبی، ناجی عیسی، همچون سلف خود، الصدیق الکبیر، مسئولیت شکست طرح ثبات پولی را بر دوش دولتهای بهرسمیتشناختهشده بینالمللی در غرب و همتای آن در شرق گذاشته، و کوشید بر آنها فشار وارد کند، پس استعفای خود را از این مقام اعلام کرد، اما بهدلیل وعدههایی از داخل و خارج مبنی بر امکان اصلاح وضعیت، از این تصمیم بازگشت، و بهنظر میرسد آنان امیدوارند طرح وپلس و نقشه راه هیئت سازمان ملل به آنچه ابتکارها و رویکردهای پیشین ناتوان از دستیابی به آن بودند، دست یابند.
لیبیاییها سپاسگزار خواهند بود اگر دلار همچنان با کرامت به ما، با افزایشی آرام و ثبت افزایشهای محدود هر چند ماه یکبار، ادامه دهد، چراکه چشمانداز سیاسی و امنیتی بهسوی پیچیدگی بیشتری پیش میرود، حتی با وجود امیدواری بسیاری به توافقی که کمیته ۴+۴ -که شامل نمایندگان قدرتهای غرب و شرق کشور است- از آن خبر داد، زیرا این توافق در صورت تصویب، بهمعنای توقف هدررفت و فساد نیست، بلکه آنها را افزایش خواهد داد، و در صورت شکست توافق، اوضاع بهسوی احتمال شعلهورشدن جنگ پیش خواهد رفت، و اگر طرفهای بینالمللی در جلوگیری از آن موفق شوند، نمیتوانند در توقف هجوم برای تصاحب بزرگترین سهم از منابع موفق شوند، و در هر صورت، نتیجه، وخامت بیشتر اقتصادی و افت بیشتر ارزش دینار لیبی خواهد بود.
خلاصه سخن اینکه، امیدی به دستیابی به سطح قابلقبولی از ثبات پولی نیست، چراکه سیاستمدارانی که تصمیم را در دست دارند به بیماری قدرت مبتلا و شیفته انباشت پول هستند، و هر تلاشی برای فعالکردن ابزارهای سیاست پولی و ابتکار اقداماتی برای توقف افزایش دلار، صرفاً همچون آرامبخشهایی خواهد بود که اثری محدود و بسیار کوتاهمدت دارند، تا بیماری بازگردد و شدت یابد و فضای بیشتری از پیکر اقتصاد را در بر بگیرد؛ و راهحل، پایاندادن به نزاع و برقراری نظامی است که هدررفت و فساد را متوقف کند، و اتخاذ راهبردی جامع برای بازخاست و طرحی برای نجات اقتصاد و بهبود دینار.
منبع: العربی ۲۱
