تبادل توهین و کنایه میان حساب‌های سعودی و اماراتی در پلتفرم «ایکس» به سطح بی‌سابقه‌ای از تندی رسید. اختلاف بر سر سیاست‌های منطقه‌ای و تصمیم‌های دولت‌های دو کشور به تبادل توهین‌های شخصی و اتهام‌زنی کشیده شد؛ صحنه‌ای که دعوت‌های مکرر به آرامش از سوی مقام‌های ارشد ریاض و ابوظبی نتوانست آن را متوقف کند.
عربی۲۱ در روزهای گذشته افزایش چشمگیر حملات متقابل را رصد کرد، به‌ویژه پس از حملاتی که شنبه فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، پایتخت عربستان سعودی، را هدف گرفت. کشته و زخمی شدن افراد نیز مانع ادامه جدال‌هایی نشد که تا جایی پیش رفت که حساب‌های سعودی، اماراتی‌ها را به ابراز شماتت متهم کردند.
عربی۲۱ همچنین رصد کرد که کاربران سعودی و اماراتی در ایکس (که بیشترشان با نام‌های جعلی می‌نویسند) به عبارت‌هایی مانند «توهین آشکار به نوامیس» و اهانت به زنان دو کشور روی آورده‌اند؛ تحولی که پیش‌تر سابقه نداشت.
نکته قابل توجه این است که تنش در حالی ادامه دارد که رهبری‌های سعودی و اماراتی می‌کوشند ماه‌ها اختلاف سیاسی را پشت سر بگذارند. این موضوع پرسش‌هایی را درباره دلایل ناکامی تلاش‌ها برای مهار گفتمان رسانه‌ای و میزان توانایی مقامات برای مهار حساب‌هایی برمی‌انگیزد که برخی از آن‌ها از مرز نقد سیاسی فراتر رفته و به اهانت‌هایی رسیده‌اند که در هر دو کشور قانوناً قابل مجازات است.
این تحولات در حالی رخ می‌دهد که نشانه‌هایی از نزدیکی سیاسی میان ریاض و ابوظبی دیده می‌شود، به‌ویژه پس از سفر منصور بن زاید، معاون رئیس امارات، به عربستان در ۲۹ سپتامبر گذشته و دیدارش با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان.
دعوت تازه اماراتی
عبدالله بن محمد بن بطی آل حامد، رئیس هیئت ملی رسانه‌های امارات، دوشنبه بار دیگر از سعودی‌ها و اماراتی‌ها خواست تبادل توهین و کنایه را متوقف کنند. او در حساب خود در «ایکس» نوشت: «مرگ جای شماتت نیست. قربانیان فرودگاه ریاض همه خانواده ما هستند و مصیبت آنان مصیبت ماست.»
او افزود کسی که از اندوه برای کاشتن فتنه میان دو ملت سوءاستفاده می‌کند، تنها به حوثی‌ها خدمت می‌کند. او همچنین خواستار پرهیز از زیاده‌روی در شبکه‌های اجتماعی شد و تأکید کرد آنچه امارات و عربستان را به هم پیوند می‌دهد، عمیق‌تر از کارزارهای مغرضانه است.
پیش از این دعوت، حمدان بن محمد بن راشد آل مکتوم، ولیعهد دبی، معاون نخست‌وزیر و وزیر دفاع امارات، نیز ابراز همبستگی کرده بود. او یکشنبه در حساب اینستاگرام خود تصویری از پرچم عربستان همراه با این دعا منتشر کرد: «پروردگارا، این سرزمین را امن بگردان»؛ همزمان با محکومیت رسمی امارات نسبت به حملات به ریاض.
همچنین علی راشد النعیمی، رئیس کمیسیون امور دفاعی، داخلی و خارجی در شورای ملی فدرال امارات، خواستار حمله نکردن به عربستان شد و در سخنانی هشدار داد که هدف قرار دادن عربستان تنها به کشورهای خلیج فارس آسیب نمی‌زند، بلکه منطقه و امنیت جهانی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
النعیمی دوشنبه در سخنانی در کنفرانس سالانه «ترندز» از نبود اعتماد میان رهبران سیاسی و مردم منطقه سخن گفت و انتقاد کرد که برخی رهبران در زمان بحران، شبکه‌های اجتماعی را به عنوان بخشی از ابزارهای سیاسی خود به کار می‌گیرند؛ کاری که به تقویت شکاف و بی‌اعتمادی نسبت به طرف‌هایی می‌انجامد که قرار است شریک باشند.
توییتی خارج از گله؟
اما این پیام‌ها تا کنون به توقف جدال‌ها و دشنام‌ها در «ایکس» منجر نشده است؛ کاربران اماراتی و سعودی همچنان به کشمکش و تبادل اتهام ادامه می‌دهند.
حتی پس از دعوت آل حامد و النعیمی نیز عربی۲۱ رصد کرد که کاربران اماراتی دشنام و تمسخر علیه عربستان را ادامه می‌دهند.
عربی۲۱ یکشنبه در مطلبی، موج خشم سعودی را پس از اعلام امارات درباره تغییر نام فرودگاه بین‌المللی العین به «فرودگاه بین‌المللی طحنون» و سپس انتشار پست‌هایی از باشگاه العین اماراتی درباره خروج کاروان این تیم از این فرودگاه مستند کرده بود.
حساب‌های سعودی، زمان اعلام و این پست‌ها را چند ساعت پس از حمله به فرودگاه ریاض تحریک‌آمیز دانستند. در مقابل، اماراتی‌ها پاسخ دادند که این نام‌گذاری برای بزرگداشت شیخ فقید طحنون بن محمد آل نهیان بوده و پست‌های باشگاه نیز بخشی از پوشش معمول حرکت‌های تیمش است.
در سوی دیگر، اماراتی‌ها پست‌های قدیمی سعودی را بازنشر کردند؛ از جمله توییتی از حساب «اخبار السعودیه» در مارس گذشته با عبارت «تنها صدای اذان است که ما را بیدار می‌کند»، همزمان با حملات ایران به امارات. منتقدان اماراتی آن را در آن زمان نوعی شماتت دانستند.
دعوت‌هایی بی‌پاسخ
دعوت اخیر آل حامد نخستین تلاش برای توقف این جدال نیست؛ او در دو سال گذشته ابتکارهای مکرری برای مقابله با اهانت اینترنتی میان ملت‌های خلیج فارس راه انداخته است.
در اوت ۲۰۲۴ کمپین «بلاک بدون کامنت» را راه انداخت و خواستار مسدود کردن حساب‌هایی شد که اختلاف میان ملت‌های عربی را دامن می‌زنند.
در سپتامبر همان سال اعلام کرد که این کمپین بیش از ۹۰ میلیون تعامل داشته و به گفته خودش، در چهار روز محتوای توهین‌آمیز را بیش از ۹۵ درصد کاهش داده است.
در ۲۱ ژوئیه گذشته، آل حامد و سلمان الدوسری، وزیر رسانه عربستان، دو پیام همزمان در ساعت هفت شب به وقت ریاض منتشر کردند و بر روابط تاریخی دو کشور و مسئولیت رسانه در حفاظت از آن تأکید کردند.
خبرگزاری رویترز این اقدام را نشانه‌ای از وحدت پس از ماه‌ها تنش توصیف کرد و اشاره کرد شخصیت‌های دیگری از جمله ترکی آل الشیخ، مشاور سعودی، و انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک اماراتی، نیز در پیام‌های نزدیکی مشارکت داشتند.
این تلاش در ۲۶ سپتامبر تکرار شد؛ الدوسری پیامی درباره وحدت سرنوشت خلیج فارس منتشر کرد و تأکید کرد تعدد دیدگاه‌ها و مواضع، پیوندهای میان ملت‌های منطقه را از میان نمی‌برد. همزمان آل حامد پیام مشابهی منتشر کرد.
آن دو پیام در آن زمان به عنوان رویکردی برای آرام‌سازی تازه رسانه‌ای معرفی شد، اما جدال‌ها به‌سرعت بازگشت و با تشدید نظامی علیه عربستان شدت بیشتری گرفت.
«نجات خلیج فارس»
نگرانی از گسترش دشمنی تنها به مسئولان محدود نماند. محمد الحمادی، روزنامه‌نگار اماراتی، یکشنبه در روزنامه «الخلیج» مقاله‌ای با عنوان «نجات خلیج فارس از خلیجی‌ها!» نوشت و هشدار داد که اختلاف‌های دولت‌ها به جوامع سرایت می‌کند و دفاع از میهن به ابزاری برای اهانت به کشورهای همسایه تبدیل می‌شود.
الحمادی معتقد است برخی صداها میهن‌پرستی را با کوچک شمردن کشور دیگر و رهبری و نمادهایش گره زده‌اند. او از نهادها خواست هنگام تحریک و اهانت به ملت‌ها، موضع روشنی نشان دهند.
در همین زمینه، عبدالخالق عبدالله، دانشگاهی و تحلیلگر سیاسی شناخته‌شده اماراتی، در مقاله‌ای که ۶ اکتبر در «العین الإخباریه» منتشر شد، پذیرفت که روابط سعودی-اماراتی در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ یکی از بدترین مراحل سوءتفاهم سیاسی را تجربه کرده است؛ به‌ویژه درباره یمن، سودان، شاخ آفریقا و نفت.
عبدالله گفت اختلاف‌هایی که دسامبر گذشته در یمن بروز کرد، به احتقان و دشمنی در شبکه‌های اجتماعی تبدیل شد و از مرز رقابت معمول فراتر رفت؛ اما در مقابل تأکید کرد دو کشور می‌توانند بر پایه منافع مشترک اختلاف‌هایشان را حل کنند.
«قوانین سختگیرانه کجاست؟»
موج تشدید تنش پرسش حساس‌تری را مطرح می‌کند: دولت‌های دو کشور تا چه اندازه آماده‌اند قوانینی را اجرا کنند که اهانت به کشورهای دیگر و رهبرانشان را جرم می‌داند؟ به‌ویژه که هر دو کشور مقررات گسترده‌ای برای تنظیم محتوای رسانه‌ای و اینترنتی دارند.
در امارات، ماده ۲۸ فرمان قانون فدرال شماره ۳۴ سال ۲۰۲۱ درباره مبارزه با شایعات و جرایم سایبری، برای کسی که از طریق شبکه اطلاعاتی اطلاعاتی منتشر کند که شامل اهانت به یک کشور خارجی باشد، حبس دست‌کم شش ماه یا جریمه بین ۱۰۰ هزار تا ۵۰۰ هزار درهم، یا هر دو مجازات را پیش‌بینی کرده است؛ با این شرط که دعوی از سوی دادستان کل فدرال آغاز شود.
همچنین قانون تنظیم رسانه امارات شماره ۵۵ سال ۲۰۲۳ فعالان رسانه‌ای را ملزم می‌کند به جهت‌گیری‌های دولت و سیاست‌های داخلی و خارجی آن احترام بگذارند و از هر چیزی که می‌تواند به روابط خارجی آن آسیب بزند، خودداری کنند.
در عربستان، هیئت عمومی تنظیم رسانه در ژوئن گذشته اعلام کرد یک شهروند را پس از رصد اهانت به نمادها و رهبران یک کشور برادر در یک اتاق صوتی در یکی از شبکه‌های اجتماعی، به دادستانی عمومی ارجاع داده است.
سلمان الدوسری، وزیر رسانه، در آن زمان تأکید کرد اهانت به رهبران کشورهای برادر و دوست خط قرمز است و هیچ مسامحه‌ای در آن نیست. این هیئت در اقدام خود به ماده ششم نظام مبارزه با جرایم اطلاعاتی استناد کرد، بدون آن‌که نام کشور مورد اهانت را ببرد.
این پیگردها تازه نیست. پیش‌تر مقامات سعودی محمد الحضیف، نویسنده و دانشگاهی، را در مارس ۲۰۱۶ بازداشت کردند و در ۲۰۱۸ حکم پنج سال زندان برای او صادر شد؛ اتهام‌ها شامل «اهانت به کشورهای دوست» بود که اشاره به امارات داشت.
به گفته سازمان القسط برای حقوق بشر، مجازات الحضیف بعداً به ۱۳ سال افزایش یافت.
مقامات همچنین زاید البناوی، سرهنگ بازنشسته، را در ۲۰۱۷ به دلیل انتقاد از سیاست‌های امارات و هشدار درباره نقش این کشور در یمن بازداشت کردند؛ این را سازمان حقوقی سند اعلام کرد. این سازمان در نوامبر ۲۰۲۲ از آزادی او پس از بیش از پنج سال بازداشت خبر داد که بخشی از آن بیش از حکم زندان صادرشده بود.
این سوابق، تناقض میان استفاده از ابزارهای قانونی برای پیگرد برخی منتقدان در مراحل پیشین و ادامه جدال کنونی را برجسته می‌کند؛ جدالی که به اهانت‌های شخصی شدیدتری رسیده است.
آیا اوضاع از کنترل خارج شده است؟
حمد الشامسی، فعال اماراتی مخالف، معتقد است ادامه این جنگ رسانه‌ای به از دست رفتن اعتماد میان ریاض و ابوظبی مربوط است، با وجود تلاش‌های اخیر برای نزدیکی سیاسی. شامسی در گفت‌وگویی ویژه با عربی۲۱ گفت: «اعتماد عربستان به امارات» و از دید او مسئولان سعودی می‌دانند که اختلاف‌ها با ابوظبی عمیق‌تر از بیانیه‌های آشتی‌جویانه اعلام‌شده است.
شامسی احتمال داد مقامات اماراتی اگر بخواهند می‌توانند بسیاری از حساب‌های توهین‌آمیز را متوقف کنند. او معتقد است ادامه این جدال ممکن است بازتاب رویکردی باشد که در کنار گفتمان رسمی دعوت‌کننده به آشتی، اجازه وجود گفتمان مردمی و رسانه‌ای تندتر را می‌دهد.
از سوی سعودی، عمر الزهرانی، مخالف، در کلیپی به آنچه خروج جدال میان حساب‌های سعودی و اماراتی از کنترل خواند پرداخت و هشدار داد که به سطوح خطرناکی از دشنام و عیب‌جویی متقابل رسیده است. او عدم دخالت مقامات سعودی برای توقف تخلف‌های حساب‌های توهین‌آمیز را نقد کرد.
منبع: عربی ۲۱
