تماسهای متعدد میان شیبانی، باراک و رئیس موساد، در این تماسها چه گذشت؟
ابراهیم حمیدی،سردبیر المجلة:
دمشق از طریق آمریکاییها پیامهایی فرستاد که در آنها دلایل بازسازی باند فرودگاه را توضیح میداد و بر نبود هرگونه نیت خصمانه تأکید میکرد، اما با بمباران اسرائیل «غافلگیر» شد.
هفتهٔ گذشته بیش از یک تماس تلفنی -و نه فقط یک تماس- میان اسعد شیبانی، وزیر خارجهٔ سوریه، و رومن گافمن، رئیس جدید سازمان اطلاعات اسرائیل (موساد)، پیش از بمباران فرودگاه ابوالظهور در شمال سوریه، نزدیک مرز ترکیه، صورت گرفت. این نخستین تماس هم نبود، چرا که دیوید برنیع، رئیس پیشین «موساد»، و گیل رایش، رئیس شورای امنیت ملی اسرائیل، در نشستهای مذاکرات سوریه-اسرائیل که شیبانی و حسین سلامه، مدیر پیشین سازمان اطلاعات سوریه، در آنها حضور داشتند، با میانجیگری آمریکا، در چند پایتخت از جمله لندن و پاریس شرکت کرده بودند؛ این بر اساس اطلاعاتی است که «المجله» به دست آورده است.
این ضربه میان سه شریک واشنگتن -اسرائیل، ترکیه و سوریه- تنش برانگیخت. ترامپ سیاست خود در قبال دولت احمد شرع، رئیسجمهور سوریه، را دستاورد بزرگی برای خود میداند، همانگونه که با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، روابط نزدیکی دارد؛ در حالی که روابطش با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، طی ماههای اخیر با تنش همراه بوده، هرچند حمایت و پیوند ویژه با تلآویو همچنان ادامه دارد.
پس از سقوط اسد در پایان سال ۲۰۲۴، اسرائیل صدها حملهٔ هوایی انجام داد، داراییهای راهبردی را نابود کرد، «منطقهٔ حائل» در جولان را اشغال کرد، پایگاههای نظامی پیشرفته برپا ساخت و از دروزهای سویدا حمایت کرد. اما بمباران فرودگاه ابوالظهور بهدلیل فاصلهٔ نزدیک آن -حدود ۷۰ کیلومتر- با مرز ترکیه، معنایی افزونتر دارد.
بر پایهٔ اطلاعاتی که منابع سوری و غربی در اختیار «المجله» گذاشتهاند، پس از رسیدن گزارشهای اطلاعاتی اسرائیل دربارهٔ جابهجاییهای ترکی و سوری در فرودگاه ابوالظهور در حومهٔ ادلب، سفیر آمریکا در آنکارا و فرستادهٔ ویژه به سوریه، توم باراک، کوشید خط «پیشگیری از تصادم» را فعال کند؛ طبق توافقی که در آخرین نشست مذاکرات، در ششم ژانویهٔ گذشته در پاریس برگزار شد، صورت گرفته بود.
دمشق تأکید میکند که هیچ قصدی برای ایجاد تهدید علیه هیچیک از کشورهای همسایه ندارد و تمرکز آن بر بازسازی و تبدیل سوریه به گرهٔ دالانها و خطوط انرژی است
در مذاکرات پاریس میان سوریه و اسرائیل، با حضور باراک و مشارکت هاکان فیدان، وزیر خارجهٔ ترکیه، در بخشی از آن، واشنگتن از توافق بر سر ایجاد یک «سازوکار ادغام مشترک» خبر داد که در حکم «هستهٔ ارتباطی دائمی» است و برای تبادل اطلاعات، کاهش تنش نظامی و تعامل دیپلماتیک به کار میرود. دمشق در جهت اجرای این توافق و ایجاد «مرکز هماهنگی مشترک» در اردن فشار آورد که وظیفهاش مدیریت چنین رخدادهایی و جلوگیری از تشدید تنش باشد. اما اسرائیل از فعالسازی «مرکز هماهنگی» خودداری کرد و در عوض بر عملیات نفوذ ارتش اسرائیل در جنوب سوریه افزود. از اینرو، سازوکاری آمریکایی برای تسهیل تبادل اطلاعات و گفتوگو میان طرفها دربارهٔ مسائل نظامی، قاچاق سلاح و هراسافکنی فعال شد.
بر همین اساس، هفتهٔ گذشته چند تماس میان شیبانی، گافمن و باراک صورت گرفت. به گفتهٔ یک مقام غربی که با «المجله» صحبت کرده، رئیس «موساد» دربارهٔ جابهجاییهای صورتگرفته در فرودگاه ابوالظهور پرسش کرد. دمشق مدتی بود که از پرسشهای اسرائیل دربارهٔ این پایگاه آگاه بود و از طریق آمریکاییها پیامهایی به اسرائیلیها فرستاد که در آنها دلایل بازسازی باند فرودگاه را توضیح میداد و بر نبود هرگونه نیت خصمانه تأکید میکرد. همچنین تأکید شد که هیچ قصدی برای ایجاد تهدید علیه هیچیک از کشورهای همسایه در کار نیست و تمرکز بر بازسازی، تبدیل سوریه به گرهٔ دالانها و خطوط انرژی، و کنترل مرزها در برابر تهدیدها و قاچاق است.
پاسخ سوریه شامل این نکته بود که فرودگاه ابوالظهور -که قرار است میزبان پهپادهای ترکی از نوع «بایراکتار» و انواع دیگر باشد- هدفش پشتیبانی از عملیات مبارزه با «داعش» و شبهنظامیان، و کنترل مرزها با عراق و لبنان برای جلوگیری از نفوذ سلاح و شبهنظامیان است. طرف اسرائیلی گفت که اسرائیل این را تهدیدی ترکی علیه خود میداند و باندهای فرودگاه را بمباران خواهد کرد و از رسیدن هواپیماها و برپایی پایگاه در این محل جلوگیری خواهد کرد.
بر پایهٔ اطلاعات موجود، پس از تماسهای شیبانی و گافمن -که خبرگزاری «رویترز» نخستینبار در ۱۴ اوت از یکی از آنها پرده برداشت- و دیدار شیبانی و باراک در استانبول در ۱۷ اوت دمشق در جریان تماسهای پیوسته با آمریکاییها، با بمباران فرودگاه ابوالظهور توسط اسرائیل در ۱۸ اوت «غافلگیر» شد. همچنین بنابر این اطلاعات، نتانیاهو به درخواست واشنگتن برای خودداری از بمباران فرودگاه و حل مسئله «از طریق کانال پیشگیری از تصادم» «پاسخی نداد». ترامپ روز چهارشنبه اعلام کرد که دربارهٔ حملهٔ اسرائیل توجیه شده، بیآنکه جزئیاتی ارائه دهد.
این بمباران اسرائیلی با انتقادهای عربی و ترکی روبهرو شد. ایمن الصفدی، وزیر خارجهٔ اردن، به شیبانی پیشنهاد «صدور بیانیهٔ مشترک» علیه این بمباران را داد. کاتص پس از بمباران فرودگاه ابوالظهور از جنوب سوریه بازدید کرد. یک منبع سوری گفت: «هر چه به دستیابی به توافقی امنیتی با میانجیگری آمریکا نزدیکتر میشویم، اسرائیل از زیر آن شانه خالی میکند.»
آیا طرحی برای تأسیس پایگاه ترکی در ابوالظهور وجود داشت؟
به گفتهٔ یک منبع سوری، دمشق با وجود روابط قوی با آنکارا، میکوشد «میدان رویارویی میان ترکیه و اسرائیل نباشد». شیبانی به «اکسیوس» گفت: «هیچ قصدی برای ایجاد پایگاه ترکی در آنجا وجود نداشت، نه برای برپایی حضور نظامی دائمی ترکیه و نه برای استقرار نیروهای ترکی در این محل.» او افزود: «در واقع، این پایگاه تقریباً خالی بود. هنوز بهطور کامل بازسازی نشده و بهطور کامل آمادهٔ بهرهبرداری نشده بود و کارهای آن هنوز در مرحلهٔ بازسازی بود.»
از سوی دیگر، اسرائیل به دولت ترامپ اطلاع داد که ضربهٔ اخیرش «با هدف جلوگیری از احتمال گردآوری نظامی ترکیه» بوده است. نتانیاهو در پیام خود در «ایکس» گفت که اسرائیل پیش از این حمله به سوریه هشدار داده بود که اجازهٔ حضور ترکیه در این پایگاه را ندهد و افزود: «پیام ما بسیار روشن بود: این کار را نکنید. به گمانم پیام را کامل درک نکردند.» دفتر نتانیاهو اعلام کرد که اسرائیل بارها به سوریه هشدار داده بود که استقرار ترکیه در این پایگاه تهدیدی برای امنیت آن خواهد بود و دمشق این هشدارها را نادیده گرفت.
در مقابل، یک مقام ترکیهای گفت که هیچ حضور ترکی در این پایگاه وجود نداشته و اسرائیل را متهم کرد که برای بمباران کشورهای همسایه و بیثباتسازی منطقه بهانه میتراشد. برهانالدین دوران، مدیر ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه، گفت: «ما آنقدر تجربه داریم که در دام چهرههایی مانند نتانیاهو نیفتیم؛ هدف آنها تضعیف صلح و ثبات در منطقهٔ ماست.»
از سوی خود، باراک گفت که ترکیه هشدار پیشینی دربارهٔ این ضربه دریافت نکرده بود و از همین رو هواپیماهای اسرائیلی را در حال حرکت بهسمت شمال و بهسوی خاک خود رصد کرد و میتوانست خود را برای واکنش نظامی آماده کند. او افزود که «عقلهای آرام» موفق شدند از وخیمترشدن اوضاع جلوگیری کنند.
شیبانی ماه گذشته خواستار عقبنشینی «بدون قید و شرط» اسرائیل شده و هشدار داده بود که «تداوم اقدامات نظامی اسرائیل و اشغال غیرقانونی سرزمینهای ما، فراتر از خط ۱۹۷۴، تهدیدی مستقیم برای امنیت منطقه و تخلیهٔ منابع ملی ماست.»
در مقابل، یسرائیل کاتص، وزیر دفاع اسرائیل، هفتهٔ گذشته تأکید کرد که اسرائیل قصد دارد نیروهای خود را در داخل خاک سوریه نگاه دارد. ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، نیز پس از بمباران فرودگاه ابوالظهور از مناطقی که اسرائیل در جنوب سوریه اشغال کرده بازدید کرد.
یک منبع سوری گفت: «هر چه به دستیابی به توافقی امنیتی با میانجیگری آمریکا نزدیکتر میشویم، اسرائیل از زیر آن شانه خالی میکند.» و افزود: «بهانهٔ اسرائیل دربارهٔ وجود پایگاهی ترکی در ابوالظهور مسخرهآمیز است. پایگاههای ترکیه تنها ۷۰ کیلومتر در داخل خاک ترکیه فاصله دارند؛ ساختن پایگاهی در داخل سوریه چه سود راهبردیای میتواند داشته باشد؟»
منبع: المجله
