عراق

مروری بر جریان‌شناسی رسانه‌ای عراق؛ میدان‌داری مخالفان ایران!

سید رضا حسینی

مقدمه

جهان عرب به‌لحاظ گستردگی و برخی زمینه‌های فرهنگی، صاحب رسانه‌های بزرگ و مهمی مانند «العربیه» و «الجزیره» و … است. اما این رسانه‌ها به دلایلی از پرداختن به مسائل محلی و انعکاس اخبار و دغدغه‌های خاص و جزئی مردم عاجزند و اغلب با دید منطقه ای و بین المللی و با یکی از نگاه های سه گانۀ «اسلام‌گرایی»، «لیبرالیزم» یا «مقاومت» به موضوعات ورود می‌کنند. از جمله این دلایل می‌توان وسعت جوامع عربی و فراوانی دغدغه‌ها و اخبار آن‌ها و یا مأموریت‌محور بودن این رسانه‌ها و نداشتن اهتمام واقعی برای انعکاس همه واقعیت‌ها اشاره کرد. در هر صورت این رسانه‌های داخلی و محلی هستند که باید صدای مردم را بشنوند و حنجره‌ای برای فریاد مطالبات آن‌ها باشند.

هرچند رسانۀ «بی‌طرف» یا «مستقل» در دنیای امروز تقریبا بی‌معنا است و هر رسانه‌ای دارای جهت‌گیری سیاسی و فرهنگی برای جلب نظر مراکز تامین مالی خویش است، اما باز در برخی رسانه‌ها، یک بی طرفی نسبی را به‌عنوان اصل حرفه‌ای یا حداقل به‌عنوان تاکتیکی برای جذب و حفظ مخاطب می‌توان مشاهده کرد. در حالی ‌که در رسانه‌های عراق، این میزان از بی‌طرفی هم کمتر دیده می‌شود و رسانه‌ای که صدای مردم را بدون اهداف حزبی و گروهی و… فریاد بزند تقریبا وجود ندارد. این امر، ریشه در رقابت‌های قومی، مذهبی و جناحی برای کسب قدرت و ثروت بیشتر در آیندۀ سیاسی عراق دارد. عمق این مسأله تا جایی است که برخی خبرنگاران عراقی می‌گویند: هر خبری را که مردم عراق از رسانه‌های خود دریافت می‌کنند، پول آن قبلا پرداخت شده است و در واقع، رسانه‌های عراق، دکان‌هایی برای فروش خبر هستند.[1] اگر اوضاع را این‌قدر هم فاجعه‌بار ندانیم، اما روشن است که مردم عراق در اثر وابستگی‌های سیاسی و جناحی رسانه‌هایشان به داخل یا خارج، در رساندن صدای واقعی خود به مسئولین و آگاهی از حقایقی که در پیرامونشان رخ می دهد دچار یک خلأ رسانه‌ای هستند. در مقدمه پایان نامه ای متعلق به خیرالله عبدالله دانشجوی دانشکده علوم سیاسی دانشگاه عراق که با عنوان «اثر رسانه در فهم سیاسی جامعه عراق بعد از 2003» نوشته شده است، می‌خوانیم:

«نقشه رسانه های عراق بعد از 2003 ماهیت گروه ها و احزابی که حیات سیاسی دارند را برای ما آشکار می کند. توان ماندگاری رسانه ها به نحوی به توان مالکان آنها یا افرادی که از این رسانه ها به مصالح خود دست می یابند وابسته است. از این رو اغلب تولیدات این شبکه ها بیش از آنکه با هدف افزایش آگاهی افراد باشد بیانیه های تبلیغاتی است.»[2]

مرور کلی بر رسانه‌های عراق:

برای شناسایی رسانه‌های پر مخاطب و تأثیرگذار بهترین راه، قرار گرفتن در متن جامعه و بررسی منابع مورد استفادۀ آن‌ها است. اما راه‌های دیگری هم برای یافتن پاسخ وجود دارد که هرچند نتایجش به دقت روش اول نیست، اما چندان هم از واقعیت دور نیست؛ مانند مراجعه به آمار بازدیدکنندگان یک سایت‌ خبری یا تعداد دنبال‌کنندگان صفحات مجازی یک رسانه، یا میزان بازتاب اخبار و آرای یک رسانه در فضای مجازی و رسانه ای کشور.

مردم عراق مانند دیگران از طرق مختلف اخبار کشورشان را پیگیری می‌کنند؛ شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها، خبرگزاری‌ها، شبکه‌های تلوزیونی و رادیویی. در ادامه مروری کلی بر فضای رسانه‌ای عراق خواهیم داشت:

شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها:

در میان شبکه‌های اجتماعی، مردم عراق بیش از هر چیز دیگر از بستر «فیسبوک» استفاده می‌کنند و آمار بیش از 20 میلیون کاربر فیسبوک برای این کشور 39 میلیونی، نشان از فراگیر بودن این شبکۀ اجتماعی در عراق دارد. پس از آن «اینستاگرام» با قریب به 5 میلیون کاربر، دومین شبکۀ اجتماعی پرمخاطب در عراق است. «توییتر» نیز در رتبۀ بعدی قرار می‌گیرد. در میان پیام‌رسان‌ها نیز بیش از همه «واتساپ» و  سپس «تلگرام» از اقبال بیشتری از سوی مردم عراق برخوردارند.

خبرگزاری‌ها:

بر اساس آمار الکسا، پربازدیدترین منبع خبری مورد استفاده مردم عراق در ژانویه و فوریۀ 2020، به خبرگزاری کردی «NRT» اختصاص دارد. در میان خبرگزاری‌های خارجی نیز «راشا تودی» روسیه، «BBC» انگلیس، «اسکای‌نیوز» امارات ، «الجزیره» قطر و «الیوم‌السابع» مصر توانسته‌اند بازدیدهای بیشتری را از مردم عراق جذب کنند. در این میان، عدم حضور رسانه‌هایی مانند «العربیه» و «المیادین» نیز معنادار است. «السومریه»، «الفرات‌ نیوز» و «بغداد تودی» نیز در رده سایت های خبری پر بازدید بوده اند. البته باید توجه داشت که مبنای محاسبۀ رتبۀ سایت ها لزوما با میزان واقعی مخاطبین آنها مطابقت ندارد؛ خبرگزاری‌های دیگری نیز وجود دارند که با وجود عدم حضورشان در موارد بالا، دارای مخاطب زیاد و تأثیرگذار هستند. مانند: «الشرقیه ‌نیوز»، «عین‌العراق ‌نیوز»، «الوکاله ‌الوطنیه العراقیه للأنباء(نینا)‌»، شبکه أخبار العراق و…

تلویزیون‌ها:

در زمینۀ شبکه‌های تلویزیونی نیز آزادی حاصل از وجود نداشتن قوانین و مقررات و وجود احزاب و گروه‌ها و ذی‌نفعان بین‌المللی فراوان در عراق موجب شده است که شبکه‌های ماهواره‌ای فراوانی در عراق فعالیت کنند، به‌گونه‌ای که هر «حزب»، «شخصیت سیاسی»، «گروه شبه‌نظامی» و حتی برخی دولت‌های خارجی، شبکۀ تلویزیونی متمرکز بر عراق مخصوص به خود را دارند. در یک تقسیم بندی کلی تلویزیون های عراق را می توان در سه گروه جای داد:

الف: شبکه های دولتی

ب: شبکه های خارجی

ج: شبکه های وابسته به احزاب و گروه ها و اشخاص.

شبکه‌های تلوزیونی دولتی عراق مانند «العراقیه» در میان این صداهای متکثر از تأثیرگذاری و جایگاه چندانی برخوردار نیست. در میان شبکه‌های خارجی، پنج شبکۀ «الحدث» (سعودی)، «راشا تودی» (روسیه)، «بی.بی.سی» (انگلیس)، «دویچه‌وله» (آلمان)، «الحره» (آمریکا) بیشترین بیننده را دارند. از بین شبکه‌های تلویزیونی عراقی نیز می‌توان به این شبکه‌ها اشاره کرد: «الشرقیه»، «الفرات»، «آفاق»، «العهد»، «دجله» و… اشاره کرد.

هر «حزب»، «شخصیت سیاسی» و «گروه نظامی» در عراق، شبکۀ تلوزیونی مخصوص به خود را دارد.

بررسی تعدادی از رسانه‌های مهم عراق:

1.       الشرقیه: alsharqiya.com

«الشرقیه» یک شبکه تلوزبونی عراقی استاندارد و جاافتاده با رویکرد لیبرال‌ و متعلق به سعد البزاز است که جایگاه خوبی نیز در میان مخاطب عراقی دارد. سعد البزاز در گذشته از نزدیکان صدام بود و هم اکنون نیز می‌توان گرایش بعثی را در او دید. صفحۀ فیسبوک و اینستاگرام الشرقیه هر کدام بیش از 5 میلیون و 300 هزار دنبال کننده دارند. سایت خبری و دو شبکه تلویزیونی –یکی مختص اخبار و دیگری دارای برنامه‌های متفاوتی مانند فیلم، موسیقی، گفتگو- مجموعۀ رسانه‌ای الشرقیه را تشکیل می‌دهند.

الشرقیه به همۀ جریان‌های مذهبی و سیاسی عراق متعرض می‌شود و در جریان اعتراضات2018 خود را حامی راه‌پیمایان و تظاهر‌کنندگان علیه حکومت می‌دانست. از برنامه‌های پربیننده این شبکه «فی متناول الید» با اجرای حسام الحاج و «صباح الشرقیه» بکر خالد است.  دو برنامۀ «کلام الناس»با اجرای  علی الخالدی و «اهل المدینه» با اجرای ازل السیاب به مشکلات مردم می‌پردازد. «اطراف الحدیث» هم برنامه ای گفتگویی در زمینه هنر و فرهنگ و ادبیات با اجرای مجیدالسامرائی است که از 2004 تاکنون ادامه داشته است. «الکشاف» هم برنامه خوبی است و به تنوع قومیتها و فرهنگ ها و ادیان عراق می پردازد. (ایزدیون و ترکمان ها و…)

برنامه‌های متعدد مد و لباس، موسیقی و سلامت و… با اجرای سلبریتی هایی مانند : هیفاء حسونی، هند نزار و شهد الخطاب و میرا طالب را در جدول پخش دارد. فیلم و سریال هم (تولیدی و دوبله) پخش میکند.

از شیطنت های ضد ایرانی این شبکه می توان به تیتر سی وسومین سالگرد جنگ ایران و عراق اشاره کرد که در آن ایران عامل جنگ علیه عراق عنوان کرده بود.

سی وسومین سالگرد پابان جنگ ایران علیه عراق که هشت سال به طول انجامید تا اینکه ایران به اراده بین المللی تن داد!!

2.       السومریه (Alsumaria.tv)

السومریه دیگر شبکۀ تلوزیونی عراقی است که در سال 2004 تأسیس شده و مدیریت اجرایی فعلی آن با «غزوان جاسم» است. این شبکه به‌وضوح از لیبرالیزم و سکولاریزم در عراق دفاع می‌کند و با مرجعیت و نیز ایران و سیاست‌هایش در عراق مخالف است. البته در مقایسه با الشرقیه و دجله در رویکرد ضدایرانی معتدل تر است. به نسبت هم رسانه زرد محسوب می‌شود و دنبال جذب مخاطب است. علی‌رغم اینکه تلاش می‌کند خود را طرفدار آمریکا جلوه ندهد[3]  اما با طرح «خروج آمریکا از عراق» مخالفت می‌کند![4] و شعار «أمریکا الشیطان الأکبر» به مذاق مدیر آن، خوش نمی‌آید![5] از نظر گرایش سیاسی طبعا در لیست رسانه‌های «اهل‌سنت لیبرال» قرار می‌گیرد. هرچند تمایل چندانی به جریان‌های سیاسی داخلی در آن دیده نمی‌شود، اما –همان طور که غزوان جاسم در توضیح صفحۀ توییتر خود اشاره کرده است- بی طرفی در عالم رسانه، چندان معنایی ندارد.

جالب است که این شبکه در حمایت از تظاهرکنندگان عراقی، نه‌تنها به عبدالمهدی، که به برهم صالح و توفیق علاوی هم متعرض می‌شود و آن‌ها را آماج انتقادات قرار می‌دهد.

صفحات این شبکه در فیسبوک، توییتر و یوتیوب آن، مخاطب بیش از 3میلیونی دارد. «المحاید» و «المناوره» دو برنامه گفتگومحور سیاسی پربینندۀ این شبکه است. پایگاه خبری اینترنتی السومریه هم پر بازدید است.

صفحه توییتر غزوان جاسم مدیر عامل موسسه السومریه: «بی طرفی دروغی است که ترسوها در دام آن می‌افتند»

3.       الحره (alhurra.com)

«الحره»، «ارفع صوتک»، «رادیو سوا»، «الاصوات المغاربیه»؛ همۀ این‌ها زیرمجموعۀ شرکت «mbn» هستند که بودجۀ رسمی از کنگرۀ آمریکا دریافت می‌کند و این را به‌صورت رسمی اعلام می‌کند. «الحره عراق» و «رادیو سوا عراق» دو شبکۀ متمرکز بر عراق هستند. صفحه الحره عراق در فیسبوک بیش از 2 میلیون700 هزار نفر و صفحۀ فیسبوک شبکۀ الحره جهان عرب، بیش از 15 میلیون نفر دنبال‌کننده دارند.

برنامه‌های شبکۀ الحره عراق از اربیل پخش می‌شود و صریحا از آمریکا و سیاست‌های خاورمیانه‌ای آن دفاع می‌کند و نقش مهمی را در جهت‌دهی ضدایرانی به تظاهرات عراق ایفا می‌کند. البته پروژۀ بلندمدت شبکه الحره -چنان‌که از خلال برنامه‌هایی همچون «اسلام حر»، «کلمه حق»، «مختلف‌علیه» و «حدیث الخلیج» می‌توان یافت- یک پروژۀ فرهنگی و اعتقادی است، که بزنگاه‌های تقابل تمدنی اسلام و لیبرالیزم را شناسایی و مورد حمله قرار می‌دهد؛ موضوعاتی مانند سیاه‌نمایی وضعیت زنان و کودکان در عراق و جهان عرب، سیاه‌نمایی نسبت به آزادی بیان در عراق و کشورهای عربی، تحریف تاریخ اسلام و تمدن‌ اسلامی همچون امپراطوری عثمانی، تاختن به برخی احکام اسلامی مانند جهاد (به بهانۀ تروریسم) و حجاب (به بهانۀ حقوق زن)، وهن اسلام با متوسل شدن به مسایلی مانند تغییر جنسیت، ختنه زنان و قضاوت و افتای زنان، مراکز و نهادهای دینی و…، طرح شبهاتی مانند غیرقابل‌جمع بودن اختلاف‌قرائت‌های قرآن و یا ایجاد تردید در معراج پیامبر، حکومت در اسلام و… . برای نمونه  می توان به گزارش الحره از فساد در دیوان وقف شیعی اشاره کرد که بسیار جنجال برانگیز شد و موجب شد این شبکه به دلیل توهین به مرجعبت برای مدتی بسته شود و عتبه حسینی با صدور بیانیه ای به اتهامات وارده پاسخ داده و اتهامات الحره را رد کند. این تنها باری نبود که الحره بسته شد. یک بار هم در جریان تظاهرات جوانان عراق این شبکه بسته شد.

از اهداف مهم دیگر این رسانه، توجیه سیاست‌های خاورمیانه‌ای آمریکا است که برنامه‌هایی مانند «عاصمه القرار»، «الحکی سوری»، «الحره تتحری» و «بین سام و عمار» به آن می‌پردازند.

عتبه حسینی(ع) بیانیه ای در رد اظهارات شبکه آمریکایی «الحره» در خصوص عتبات مقدسه صادر کرد.

4.       دجله: dijlah.tv

این شبکه متعلق به «جمال الکربولی» است. وی با اینکه جزو رجال سیاسی کشور محسوب می‌شود و هر ایرادی که به طبقۀ سیاسی وارد است، متوجه او نیز هست، اما با این حال، دجله را «صدای مردم» می‌خواند. کربولی که به شدت ضد ایران است، مؤسس جریان «الحل» عراق است و  در دوره‎‌های مختلف، بین 10 تا 12 کرسی مجلس را به دست آورده است.

شبکه «دجله» با متوقف شدن شبکۀ الحره عراق به تریبون آمریکا تبدیل شد. دجله دوبار توسط دولت بسته شد و سروصدای زیادی را از جانب تظاهرکنندگان غیر صدری برانگیخت. تلاش این شبکۀ تلوزیونی در ایران‌ستیزی و تبدیل کردن «اعتراضات ضدفساد» جوانان عراقی به «اعتراضات ضد ایرانی» بر کسی پوشیده نیست. پس از معروف شدن طرفداران مقتدی صدر به «کلاه‌‎آبی‌ها» این شبکه و دیگر شبکه‌های طرف‌دار آمریکا با قرار دادن «کلاه قرمز» بر روی لوگوی شبکه، در پی به دست گرفتن رهبری و هدایت جریان غیرصدری معترضان برآمدند. صفحۀ این شبکه در فیسبوک، نزدیک به 3 میلیون و در یوتیوب 2 میلیون دنبال‎‌کننده دارد.

سحر عباس جمیل از مجریان معروف این شبکه است که برنامه های گفتگویی اش پربیننده است و گاه با حاشیه هایی نیز همراه است. برای مثال مهمان برنامه وی که یک روحانی بود، روسری به او هدیه کرد و  در فضای مجازی با اقبال کاربران روبرو شد.

جمال الکربولی و قرار دادن کلاه قرمز بر سر لوگوی شبکه دجله بمعنای همراهی وی با معترضان غیرصدری عراق

5.       الفرات نیوز: Alforatnews.com

سایت خبری و شبکۀ تلوزیونی «الفرات» متعلق به عمار حکیم (مؤسس جبهۀ حکمت ملی عراق) است. با اینکه عمار حکیم از کسانی است که انگشت اتهام اشرافیت از سوی مردم او را نیز اشاره رفته است، اما الفرات یک رسانۀ قوی با شبکۀ گسترده‌ای از خبرنگاران محلی است که توانسته است اعتماد بخشی از مردم را همچنان حفظ کند؛ این مسئله را در بازتاب فراوان اخبار این مجموعۀ خبری و بیش از 5 میلیون دنبال‌کنندۀ صفحۀ فیسبوک و رتبۀ بالای بازدید سایت این خبرگزاری در آمار الکسا می‌توان دید.

·        العهد: alahad.tv.iq

مهمترین شبکه طرفدار مقاومت در عراق  «العهد» است که در 2009 راه اندازی شده و بازوی رسانه ای عصائب اهل حق محسوب می‌شود. در تلگرام 13 هزار دنبال کننده دارد. در یوتیوب صفحه اش به دلیل نقض قوانین بسته شده. در اینستاگرام هم دنبال کننده چندانی ندارد. طبیعی است که بخاطر سیاسی بودن اکثر برنامه ها و حتی سریال‌ها آن نتواند مخاطب چندانی را با خود همراه کند. اما تاثیر ضعف کیفی برنامه‌ها در عدم اقبال مخاطب عراقی به تماشای این شبکه و شبکه های مشابه کاملا مشهود است.

از برنامه های مهم سیاسی این شبکه، می توان «قبل الغد»، «سیاسی الابعاد» و «بتوقیت العاصمه» را نام برد.

العهد و شبکه هایی نظیر آن که متعلق به گفتمان مقاومت هستند بطور غیررسمی تحت حمایت ج.ا.ایران هستند. حتی شبکه هایی که شاید در ظاهرا چندان حامی مقاومت هم به نظر نرسند مانند الفرات از حمایت ایران برخوردار بوده اند.

·        آفاق:  afaq.iq

شبکه آفاق را نوری مالکی در 2006 راه اندازی کرد. دفتر شبکه در بغداد است و جدول پخش آن از برنامه های متنوع سیاسی، فرهنگی، دینی، اقتصادی و حتی ورزشی تشکیل شده است. سایت این شبکه اواسط سال2021 به اتهام همکاری با ایران توسط آمریکا از دسترس خارج و پس از چندی دوباره راه اندازی شد.

سایت قبلی شبکه آفاق به آدرس afaq.tv  توسط ایالات متحده مسدود شد.

صوتک عراقی از جمله برنامه های سیاسی این شبکه با اجرای مصطفی لطیف است. افق حوار هم برنامه گفتگویی سیاسی این شبکه است که توسط حسین ریاض اجرا میشود. آفاق بجز سایت خبری و شبکه تلوزیونی یک رادیو هم با همین نام دارد. در قسمت خبرنگاران سایت آفاق نام 32 خبرنگار دیده میشود. دیدارها و اخبار مربوط به نوری المالکی را پوشش میدهد. از دیگر برنامه های آفاق پخش مستقیم جلسات مجلس نمایندگان عراق است. مواضع آفاق نشان می دهد که این شبکه حامی و موافق مرجعیت، مقاومت، حشدالشعبی، ایران و مردم عراق است.

·        الاتجاه: aletejahtv.iq

شبکه الاتجاه شبکه تلوزیونی متعلق به کتائب حزب الله عراق است. به گفته ویکیپدیا دارای 500 کارمند است که تحت حمایت مالی ایران است و دفاتری در بغداد و بیروت دارد. دنبال کنندگان این شبکه در اینستاگرام از 4000 نفر تجاور نمیکند. یوتیوب صفحه این شبکه را مسدود کرده است و دیگر صفحات مجازی این شبکه هم مخاطب زیادی ندارد. «العدد الاول» و «برَسم القرار» از برنامه های اصلی این شبکه هستند.

·        ان آر تی: Nrttv.com

در بین شبکه های متعدد کردی NRT مهمترین آن‌ها است. زبان اصلی سایت خبرگزاری NRT کردی است، اما زبان‌های عربی و انگلیسی را هم پشتیبانی می‌کند. مدیریت سایت خبرگزاری NRT به‌همراه دو شبکۀ تلوزیونی NRT1 و NRT2 -که مقر اصلی آنها در اربیل قرار دارد- به «شاسوار عبدالوحید» تعلق دارد.

رویکرد رسانه‌های کردی در قبال سیاست‌های عراق –علی‌رغم تفاوت‌های درون‌گروهی که دارند- تقریبا یکسان و مشخص است. اقلیم کردستان عراق به‌طور کلی رویکردی جدایی‌طلبانه دارد و عدم احساس تعلق عمیق به کشوری به نام عراق، موجب شده که کردها در عرصۀ سیاسی و به‌تبع، در عرصۀ رسانه‌ای به سمت دوستی با مخالفان دولت مرکزی همچون آمریکا و امارات سوق پیدا کنند. اما NRT بر خلاف دیگرانی مانند طیف بارزانی، به‌دنبال جدایی کردستان از عراق نیست و در خلال تلاش بارزانی برای برگزاری رفراندوم جدایی اقلیم کردستان از عراق، با برپایی کمپین «نه به جدایی کردستان» مخالفت خود را ابراز کرد که البته همین مسئله، موجب توقف موقت پخش تلویزیونی این شبکه توسط ادارۀ کرد شمال عراق شد.

این شبکه در موضوع اعتراضات عراق، از معترضین حمایت می‌کرد و تشکیل دولتی از افراد پاک‌دست و محاکمۀ فاسدین و خلع سلاح گروه‌های نظامی را خواستار بود. مقالۀ مروان کنفانی در این خبرگزاری، فلسطینیان را برای تن ندادن به معاملۀ قرن و البته مذاکره با اسرائیل فرامی‌خواند.

برخی از شخصیت‌های مهم رسانه‌ای عراق:

1.       احمد البشیر

برنامۀ «البشیر شو» -که جمعه‌ها از تلویزیون «دویچه وله عربی» پخش می‌شود- بسیار پرمخاطب است؛ به‌گونه‌ای که صفحۀ فیسبوک این برنامه 3 و نیم میلیون و توییتر و یوتیوب آن هر یک نزدیک به 1 میلیون دنبال‌کننده دارند. رویکرد اصلی طنز البشیر، تمسخر مواضع و عملکردهای متناقض دولت عراق، مقتدی صدر، ایران و… است. او در گفتگوی خود با سفیر آمریکا در عراق به تطهیر چهرۀ آمریکا در ماجرای ترور سردار سلیمانی پرداخت. چندی پیش از پایان برنامه البشیرشو خبر داد و با اینکه همچنان مخاطب داشت در اوج خداحافظی کرد.

2.       احمد ملا طلال

وی از سال 2004 مجری برنامه‌های سیاسی مختلفی همچون «بالحرف الواحد» در الشرقیه نیوز -که تا چند ماه قبل پخش می‌شد- بوده است. طلال در توییتر بیش از 1 میلیون دنبال‌کننده دارد. او مدتی سخنگوی مصطفی الکاظمی بود. پس از مدتی به حرفه اصلی خود بازگشت و هم اکنون با شبکه تازه تاسیس utv خمیس الخنجر  همکاری می‌کند.

3.       عمر الجنابی

الجنابی از سال 2006 تاکنون با مراکز رسانه‌ای متعددی همکاری کرده است. تنها در «مدونات الجزیره» 47 مقاله از وی منتشر شده است. وی مخالف ایران و جریان صدر و حامی تظاهرکنندگان است.

هم‌اکنون که توفیق علاوی به‌عنوان نخست‌وزیر انتخاب شده و از جانب متظاهرین، مورد قبول واقع نشده است، «علاء الرکابی» به عنوان گزینۀ جدید مطرح شده است و عمر الجنابی در صفحۀ توییتر خود، یکی از اولین مصاحبه‌ها را با موضوع «برنامۀ الرکابی پس از در دست گرفتن قدرت» انجام داده است. روداو نیز مصاحبۀ مشابهی با الرکابی انجام داده است؛ هم‌چنان‌‌که شبکۀ الحره عراق هم نام علاء الرکابی را به‌عنوان گزینۀ تظاهرات‌کنندگان برای نخست‌وزیری اعلام کرده است.

علی الخالدی، سحر عباس جمیل، ازل السیاب، وفیق السامرائی، سهیر القیسی، محمدصالح العراقی، احمدالذواق، کریم حمادی، غزوان جاسم و… دیگر فعالان رسانه ای عراق هستند.

جمع‌بندی:

1.       رسانه‌های مهم عراقی

  • الحره (لیبرال،آمریکا) دولت آمریکا
  • الشرقیه (لیبرال، اهل سنت) سعد بزاز
  • السومریه (لیبرال، اهل سنت) جاسم لامی، غزوان جاسم
  • دجله (لیبرال، اهل سنت) جمال کربولی
  • العهد(مقاومت، شیعه) قیس خزعل
  • آفاق(مقاومت، شیعه) نوری مالکی
  • الفرات (مقاومت، شیعه) عمار حکیم
  • ان.آر.تی (لیبرال، کرد) شاسوار عبدالوحید
  • بغدادالیوم (لیبرال، اهل سنت)

2.       رسانه‌های خارجی پربیننده در عراق

  • بی بی سی (آمریکا)
  • اسکای نیوز عربی (امارات)
  • الحدث عراق (عربستان)
  • دویچه وله عربی (آلمان)

3.       برنامه‌های پربینندۀ سیاسی رسانه‌های عراق:

  • البشیر شو (دویچه وله) با مجری‌گری احمدالبشیر
  • بالحرف الواحد (الشرقیه) با اجرای احمد ملا طلال (تااواسط 2019 پخش می شد.)
  • القرار لکم (دجله) با مجری‌گری سحر عباس جمیل
  • المناوره (السومریه) با مجری‌گری غزوان جاسم
  • فی متناول الید (الشرقیه) با اجرای حسام الحاج
  • وجهه نظر (دجله) با اجرای نبیل جاسم

نتیجه‌گیری:

1.       سهم واقعی مردم عراق از رسانه‌ها

اگر رسانه‌های عراق را به طرف‌دار آمریکا و لیبرالیزم و طرف‌دار مقاومت تقسیم کنیم، خبرگزاری‌ها و تلوزیون‌های مقاومت -هرچند که از نظر تعداد، برابر و بلکه بیشتر هستند اما- از نظر «توان جذب مخاطب» و «قدرت ارائۀ تحلیل» این خبرگزاری‌ها و شبکه‌های تلوزیونی لیبرال هستند که بیشترین مخاطب را دارند. این مربوط به داخل عراق بود. اما با لحاظ رسانه‌های خارجی -که مردم عراق به همۀ آن‌ها دسترسی دارند- عرصه به لحاظ کمی و کیفی در اختیار طیف لیبرال است.

البته لیبرالیزم در عراق لزوما به معنای طرفداری از آمریکا نیست. برخی از این رسانه های لیبرال، آمریکا را تنها به‌عنوان عامل موازنه قدرت در عراق می‌بینند و با حضور دائمی آن در عراق مخالفند.

فضای مجازی عراق نیز زمین بازی لیبرال‌ها است. در این بین، فیسبوک و اینستاگرام و پس از آن توییتر، واتساپ و تلگرام فضای مجازی عراق را در دست دارند.

گذشته از آن، مشکل دیگر رسانه‌های عراق از هر طیفی که باشند، وابستگی آن ها است. این وابستگی مالی و سیاسی و طائفی به قدری اصالت دارد که رسانه را به عرصۀ رقابت‌های سیاسی و گروهی بدل می کند و مجالی برای انعکاس صدای مردم عراق و پرداختن به مشکلات اقتصادی و معیشتی و اجتماعی آنها باقی نمی گذارد. از این رو به جرأت می‌توان مردم عراق را «مردم بی‌رسانه» نامید. در آینده گوی سبقت رسانه‌ای، از آن کسی خواهد بود که بتواند برادری خود را با ملت عراق ثابت کند و بدون اتصال به آمریکا و ایران و دولت عراق و بدون گرایش مذهبی و قومی، از عراق و مردم آن دفاع کند.

2.       رسانه‌های محور مقاومت؛ غیرحرفه‌ای و پرتعداد

رسانه‌های محور مقاومت در عراق، با ‌مرور زمان (شاید هم از بدو تأسیس)، به صورت غیرحرفه‌ای و ضعیف درآمده‌اند. شبکه‌هایی که علی‌رغم نداشتن مخاطب، تعطیل هم نمی‌شوند؛ چون به منابع مالی داخلی یا خارجی بدون نظارت متصل هستند. به نظر می‌رسد که ایران و جریان مرجعیت و جریان صدر باید به‌جای سیاست حمایت از رسانه‌های متوسط و ضعیف متعدد، به سیاست رسانه‌های کم‌تعداد و حرفه‌ای روی بیاورند، تا عقب‌ماندگی مزمن رسانه‌ای خود را در عراق جبران کنند. در ضعف رسانه ای ایران در عراق همین بس که توان توجیه حضور خود در این کشور را برای طیف وسیعی از مردم عراق ندارد یا در جریان اعتراضات و تظاهرات عراق، به دلیل نداشتن دست برتر رسانه ای و ناتوانی در روایتی صحیحی از اوضاع این فرصت مهم اصلاحی را از دست می دهد و جای دوست و دشمن در ذهن جوان شیعه عراقی عوض می شود.

پانوشت:

[1] . https://bit.ly/2u1txSY

[2] . اثر وسائل الاعلام فی وعی السیاسی للمجتمع العراقی بعد عام 2003، خیرالله عبدالله ، ص19-20: « و تکشف لنا خارطه وسائل الاعلام فی العراق بعد عام 2003 عن ماهیه الجماعات و الاحزاب علی الحیاه السیاسیه، فقدره ویائل الاعلام بالبقاء مرهونه بشکل أو آخر  بقوه مالکیها أو من تمثل تلک الوسیله مصالحه، لذلک فإن غالبیه نتاج تلک الوسائل هی رسائل دعائیه أکثر من من کونها رسائل تهدف لزیاده وعی الافراد.»

[3] . https://bit.ly/37pSjty

[4] . https://bit.ly/39xdA6i

[5] . https://bit.ly/31XmO9o

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا