جریان شناسیجریان شناسی سیاسی

بررسی رسانه‌های اِخوانی؛ ترویج الگوی ترکیه با پول قطر!

حامد رضایی

ازجمله مهم‌ترین رسانه‌های اِخوانی می‌توان به وبگاه‌های «عربی21»، «عربی‌پست»، «نون‌پست»، «ساسه پست»، «میدل‌‌ایست‌آی» و «شبکۀ رصد» اشاره کرد. همچنین باید به شبکه‌های ماهواره‌ای «مکملین»، «درر»، «الحوار»، «الثوره» و «وطن» اشاره کرد. در اینجا به بعضی از مهمترین این رسانه‌ها می‌پردازیم.

رسانه های اخوان المسلمینعکس دسته‌جمعی مدیران رسانه‌های اِخوانی در ترکیه؛ عمدۀ این رسانه‌ها در ترکیه به سر می‌برند

«عربی21»          عربی 21

«عربی21»[1] پاتوق جوانان اِخوانی و ازجمله موثرترین رسانه‌های«محور ترکی-قطری» است که  در سال 2013 تأسیس شد. حضور چشم‌گیر جوانان اِخوانی که عمدتاً مصری هستند در میان نویسندگان این وبگاه مشهود است.

خروجی کلی این وبگاه تقویت اسلام‌گرایی اِخوانی و پوشش خبری-تحلیلی اتفاقات منطقه از موضع اِخوان‌المسلمین است. تعطیلی این وبگاه جزو شروط رفع حصر قطر بوده است.[2] پیش از این توییتی منسوب به «فراس ابوهلال» مبنی بر افتخار به دریافت کمک مالی از قطر منتشر شد که موجب فشار رسانه‌ای شدیدی به مجموعۀ این وبگاه و «ابوهلال» شد و بعداً با ادعای هک شدن حساب توئیترشان تکذیب شد.

فراس ابوهلالتوییت فراس ابوهلال که برای «عربی21» دردسرساز شد

هرچند پیش از این مخالفت با ایران در این رسانه‌ها پررنگ بود ولی در چند سال اخیر کمتر شده است و همچون سایر رسانه‌های «محور ترکی–قطری» از زمانی که دعوای قطر و سعودی بالا گرفته است، عمده تمرکز این رسانه نیز بر کوبیدن «محور سعودی-اماراتی» است؛ البته کماکان مطالب ضد ایرانی منتشر می‌شود و «محمد مجید الاحوازی»، از عناصر ضد انقلاب و تجزیه‌طلب نیز گزارشات  ضد ایرانی زیادی در «عربی21» منتشر کرده است[3]؛ «فراس ابوهلال» نیز بعضاً توئیت های ضد ایرانی او را ریتوئیت می‌کند؛ اما در مقابل، تطهیر چهرۀ ترکیه در جهان عرب، در جهت القای الگوی حکمرانی ترکیه در برابر ایران، از سیاست‌های رسانه‌های «محور ترکی-قطری» خصوصاً رسانه‌های اِخوانی به شمار می‌‎آید. مثلاً می‌توان به گزارشی از این وبگاه اشاره کرد که مدعی است که ایران به دستور رهبری رودخانه‌هایی که به سمت عراق سرازیر می‌شدند را بسته است، درحالی که ترکیه به دلیل وجود مشکل آب در عراق، میزان ورود آب رودخانه‌های این کشور به عراق را افزایش داده است![4]

این وبگاه خبری-تحلیلی پرمخاطب‌ترین وبگاه محور ترکی – قطری است. به‌طوری که در رتبه‌بندی وبگاه الکسا جایگاه 1672 را به دست آورده است[5]، یعنی جایگاه بهتری حتی نسبت به وبگاه الجزیره![6] «عربی21»، یک تلویزیون اینترنتی نیز دارد که گزارش‌های خیلی کوتاه تهیه و در وبگاه و یوتیوب منتشر می‌کند.[7]

عربی پست

«عربی‌ بوست»:

«عربی‌پست»[8] یا به‌عبارتی «هافینگتون پست عربی» سابق از جمله مهم‌ترین رسانه‌هایی است که «وضاح خنفر» مدیر سابق الجزیره و ازجمله غول‌های رسانه‌ای «محور ترکی-قطری» آن را مدیریت می‌کند. وی یک اِخوانی معتدل و متمایل به جریان اصلاحی و روشنفکر «اِخوان‌المسلمین» است و حداقل در گذشته نگاهی منفی به ایران نداشته است.[9]

تیم «عربی‌پست» ابتدا در قالب «هافینگتون پست عربی» فعالیت می‌کرد. تأسیس «هافینگتون پست عربی» به سال 2015 برمی‌گردد. اما در سال 2018، «هافینگتون پست جهانی» و شرکت «انتیغرال میدیا استراتیجیز» به ریاست « وضاح خنفر» دست به قطع همکاری زدند و بدین ترتیب «عربی‌پست» به جای «هافینگتون پست عربی» و تحت سرپرستی این شرکت شروع به فعالیت کرد.

این رسانه سعی می‌کند به اصول حرفه‌ایِ خبری-تحلیلی وفادار باشد و به صورت مستقیم و علنی به حمایت از یک محور سیاسی خاص نپردازد. اما در پس اخبار و تحلیل‌های این وبگاه، گرایش به «محور ترکی-قطری» قابل مشاهده است. کما اینکه هم رئیس و هم سردبیر این وبگاه قبل از این، از جمله کارکنان ارشد الجزیره بوده‌اند. بررسی اجمالی صفحۀ توییتر «وضاح خنفر» هم گرایش او به سیاست‌های ترکیه را نمایان می‌کند.[10]

عربی‌پست به لحاظ مذهبی تعهدی به ترویج سبک زندگی اسلامی نداشته و بالعکس از جذابیت های جنسی و اخبار مرتبط با سلبریتی‌ها بهرۀ فراوانی برای جذب مخاطب می برد؛ هرچند آمار چندان خوبی هم در جذب مخاطب ندارد.[11]

این وبگاه بیش از آنکه خود را «اسلامی» معرفی کند، بر «عربی» بودن خود تاکید می‌کند. این مسئله‌ای است که در معرفی صفحۀ توییتر این وبگاه نیز مطرح شده است.[12]در مجموع به نظر می‌رسد گرایش این وبگاه، بیشتر به سمت طیف نیمه‌سکولار اخوان‌المسلمین، همچون طیف ترکی و تونسی آن باشد.

نون پست

«نون‌ بوست»:

«نون‌پست»[13] هم از آنجایی که جزو رسانه‌های تحت مدیریت «وضاح خنفر» است، شباهت بسیاری با «عربی‌پست» دارد؛ با این تفاوت که در برابر فضای رسمی «عربی‌پست» فضای جوانانه‌تری دارد. بعضی از جوانان شاغل در این وبگاه به پیگیری مسائل ایران اهتمام داشته و مطالب و مصاحبه‌های بسیاری در این زمینه منتشر کرده‌اند.

از آنجا که رویکرد رسانه‌های اِخوانی در قبال ایران با اختلافات جزئی، شبیه به هم است، در این بخش برای نمونه به رویکرد «نون‌پست» در قبال ایران پرداخته و به بررسی چند یادداشت از این وبگاه، در رابطه با مسائل ایران می‌پردازیم.

از جملۀ این مطالب می‌توان به «هل حقًا رحل الخمینی؟»[14] اشاره کرد که نویسنده با بازخوانی شعار «نه شرقی، نه غربیِ» «امام خمینی» و تطبیق رفتار نظام جمهوری اسلامی در طول 40 سال گذشته با این شعار، نتیجه می‌گیرد که آنچه برای حکومت ایران مهم است، قطب سوم بودن ایران در مقابل دو قدرت شرق و غرب جهان است و اگر مذاکرۀ هسته‌ای با آمریکا هم این هدف را محقق کند، به آن تن می‌دهد.

در مطلبی دیگر، به شعارهای «روحانی» در سال 92 اشاره شده و اینکه غرب و خصوصاً «اوباما» به‌همین خاطر برای تغییرات اساسی در ایران، روی او حساب باز کرده بود. اما سابقۀ مَناصب او در نظام ایران و رفتار او در دوران ریاست جمهوری، نشان داد که آنکه تغییر رفتارداده است، ایران نبوده است و اساسا نباید چنین توقعی از شخصی همچون «روحانی» ‌داشته باشیم؛ بلکه این غرب بود که سیاست متفاوتی اتخاذ کرد و عملاً نتوانست باعث تغییری در رفتار ایران و خصوصاً تغییری در میزان آزادی‌های اجتماعی مردم ایران ایجاد کند.[15]

در یکی دیگر از یادداشت‌ها نویسنده، انتقادات روحانی را از دخالت «سپاه» در امور اقتصادی کشور، محور قرار داده و به بررسی نقش «سپاه» در اقتصاد ایران می‌پردازد. وی علت عدم ادامۀ موفقیت‌های روحانی، در بهبود شاخص‌های اقتصادی و عدم بهره‌مندی کامل ایران از رفع تحریم‌های هسته‌ای را در اثر سهم 20 درصدی سپاه در بورس و تحریم‌های مالی ضد تروریسم آمریکا علیه این نهاد نظامی می‌داند که باعث عدم حضور فعال کشورهای غربی در اقتصاد ایران می‌شود.

نویسنده در ادامه به بررسی تاریخچۀ فعالیت‌ اقتصادی «امپراتوری سپاه» پرداخته و شروع آن را در زمان مرحوم «هاشمی رفسنجانی» برای بازسازی کشور، پس از جنگ 8ساله و اوج آن را در زمان «احمدی‌نژاد» می‌داند. ملکیت 10 بانک خصوصی و شرکت‌های متعدد از جمله «خاتم الأنبیاء»، مدیریت صادرات سلاح، نفت، فرش و در دست داشتن  20 تا 30 درصد تولید ملی ایران، از جمله ارقامی است که نویسنده، به نقل از گزارش وزارت خزانه‌داری آمریکا در مقالۀ خود آورده است.

در پایان «سپاه» خارج از سیستم قوای مسلح ایران، و تنها تحت امر «رهبری» دانسته شده و از این رو به عنوان تنها حامی سیاست‌های اقتصاد مقاومتی برشمرده شده است که از سوی هیچ نهاد و شخصیت علمی دیگری مورد اقبال واقع نشده است و این در کنار لزوم تعامل درهم‌تنیدۀ ایران با اقتصاد جهانی، بزرگترین مانع در راه موفقیت اقتصاد مقاومتی به حساب آمده است. اما با این همه، به گفتۀ نویسنده، «روحانی» برای توسعه ایران، راهی جز تعامل با سپاه ندارد؛ چون بدیلی برای آن نساخته است![16]

در مقالۀ دیگری که از «میدل‌ایست‌آی» ترجمه شده ، به بررسی روند شکل‌گیری اعتراضات دی ماه 96 پرداخته است. نویسنده با توجه به شروع این حرکات از مشهد، یعنی شهر «رئیسی» و «علم‌الهدی»، پدر همسر «رئیسی» و از بزرگترین منتقدان «روحانی» و همچنین رأی بیشتر «رئیسی» نسبت به «روحانی» در مشهد و و سرداده شدن شعارهای ضد «روحانی» در آن شهر، احتمال راه‌اندازی این اعتراضات از سوی «رئیسی» و طرفدارانش، علیه «روحانی» را مطرح و به اظهارات «جهانگیری» استناد کرده است. سپس به بی‌سابقه بودن نوع شعارهای مطرح شده در این اعتراضات در مقایسه با 40 سال گذشته پرداخته است، شعارهایی همچون «روحت شاد رضاشاه» و آن را دلیل فقر شدید مردم می‌شمارد.

اما در پایان، به چند دلیل، احتمال تبدیل این اعتراضات به جریان گستردۀ مردمی علیه حکومت را ضعیف می‌داند: اول، نبود شخصیت‌های جریان‌ساز در رأس جریان معترض، بر خلاف سال 88 که «میرحسین موسوی» سردمدار بود، دوم، عدم همراهی طبقۀ متوسطی که عمدۀ حامیان روحانی در سال96 بودند، با این اعتراضات و سوم، نبود جهت‌گیریِ مشخص در اعتراضات، که از اقتصاد شروع شد و کم‌کم ضدیت با «نظام» و «ولایت فقیه» نیز از آن شنیده شد. اما به هر حال، با سخت‌تر شدن شرایط اقتصادی، احتمال انفجار در طبقۀ فقیر، بالا دانسته است.[17]

نون‌پست در جایی دیگر یک مقاله بلند از مجلۀ «اکونومیست» را در سه قسمت ترجمه کرده است. در قسمت اولِ این یادداشت، نویسنده از دیدگاه خود به خطاهای ایران در حمایت از تروریسم در سوریه و لبنان و فلسطین و تعامل وحشیانۀ نظام با مخالفانش اشاره کرده است؛ برخوردهایی که صدای نهادهای بین‌المللی را هم درآورده است! سپس به تغییرات اساسی در ایران نسبت به اول انقلاب اشاره شده است: حرص مردم برای استفاده از یافته‌های تکنولوژیک غرب، از رونق افتادن سیاست‌های رادیکال انقلابی بعد از «احمدی نژاد»، مهاجرت از روستاها به شهرها و از رونق افتادن مساجد و همچنین بسیاری از مقامات ایرانی، که درس‌خواندۀ آمریکا هستند!

و در پایان این بخش نویسنده معتقد است که با این شرایط، توافقنامه هسته‌ای بین ایران و 5+1 بهترین فرصت برای مهار ایران انقلابی توسط غرب گشته است.[18]

امام خمینینون‌پست با ترجمه مقاله‌ای از اکونومیست وضعیت ایران را سیاه تصویر می‌کند

قسمت دوم این یادداشت با جمله‌ای منتسب به امام خمینی شروع شده که «ما برای ارزانی هنداونه قیام نکردیم» و این را نماد عدم نقش‌آفرینی جدی اقتصاد، در انقلاب می‌داند که البته در سال‌های اخیر، وضعیت گونۀ دیگری شده است و حتی رهبری هم طرفدار اقتصاد آزاد شده است؛ چراکه مردم چنین می‌خواهند! سپس به تشریح آمار و ارقام اقتصادی ایران و تحولات آن در طول انقلاب پرداخته شده است که کم‌کم مردم را دچار مشکلات جدی اقتصادی کرده و در آینده شاید مردم را به فکر تحولات اساسی در نظام بیندازد.

همچنین به سیاست‌های ایران در برابر تحریم‌ها پرداخته که از آن جمله، پایین نگه‌داشتن مالیات و نسخۀ خودکفایی کشور است. اما این سیاست‌ها به ویژه در کنار فشار زیاد یارانۀ دولت به بنزین و انرژی، نمی‌تواند همیشه جواب‌گو باشد و باید با کنار آمدن با غرب، در دراز مدت آن را به شکل اساسی حل کرد.[19]

در قسمت سوم این یادداشت آمده است که هرچند ایران اولین و تنها حکومت دارای قانون اساسی دینی است، اما مظاهر زیادی، نشان‌دهندۀ از رونق افتادن دین در ایران است. کم‌رونق بودن نمازخانه‌ها و مساجد، شنیده نشدن صدای اذان در بسیاری از خیابان‌ها، افزایش چشم‌گیر مراکز تجاری و فروش آزاد لباس‌های تنگ زنانه حتی در قم، که پایتخت دینی ایران و شیعه است، عدم مشارکت حوزه‌های علمیه و علما در ادارۀ امور کشور و اکتفا به درس و بحث حوزوی، ثروت زیاد علما و نفوذ اقتصادی عمیق آنان، اختلاط زنان و مردان در کافه‌ها تا نیمه‌های شب از نشانه‌های کاهش دینداری در ایران شمرده شده و در پایان، نقل قولی از یک دیپلمات اروپایی: « ایران همانند ایتالیا دانسته شده که اسماً کاتولیک است و ظاهراً همه مؤمن هستند، اما در زندگی شخصی مردم، دین جایی ندارد!».[20]

صادق کوشکینمونه هایی از مقالات «نون پست» دربارۀ ایران. این وبگاه به ارتباط گرفتن با نخبگان ایرانی و گفتگو با آنها درباره مسائل مرتبط با ایران نیز پرداخته است. به‌طور مثال می‌توان به مصاحبۀ «أسامه الصیاد» با «محمد صادق کوشکی»، استاد دانشگاه تهران اشاره کرد.[21]

از سوی دیگر این رسانه سعی می‌کند با نقدهای گاه و بیگاه به «اِخوان‌المسلمین»، خود را مستقل از این جریان معرفی کرده و یا طیف مخالف خود، در اِخوان را مورد نقد قرار دهد. «نون‌پست» در این راستا مطالبی را در نقد عدم شفافیت مالی موجود در داخل «اِخوان‌المسلمین» منتشر کرده است. [22]  همچنین در مطلبی دیگر با نگاه انتقادی به بحران درونی «اِخوان» و سردرگمی حاکم بر این تشکل سیاسی می‌پردازد.[23] «نون‌پست» در مقایسه با «عربی‌پست» مقدار مخاطب کمتری دارد.[24]

سندی که «نون‌پست» از عدم شفافیت مالی در رسانه‌های اِخوانی منتشر کرد، سروصدای زیادی در جهان اسلام به راه انداخت

ساسه پست

«ساسه بوست»:

«ساسه‌پست»[25] هم تحت مدیریت وضاح خنفر است؛ با این تفاوت که فضای آن نسبت به «عربی ‌پست» جوانانه‌تر و البته نسبت به «نون‌پست»، کمتر اسلام‌گراست.

این وبگاه مخاطب خود را جهان عرب فرض کرده است و سعی می‌کند با مشارکت دادن خوانندگان و انتشار مقالات آنها، به شمار مخاطبین و محبوبیت خود بیفزاید. در حقیقت فضای آن شباهت بسیاری به بخش «مدونات الجزیره» دارد. تعداد کثیری از نویسندگان از کشورهای مختلف یادداشت‌های خود را به این وبگاه ارسال می‌کنند و بخش اعظمی از مطالب «ساسه پست» به به این یادداشت‌ها که نویسندگانشان غالبا جوان هستند، اختصاص دارد و شاید بتوان گفت به همین دلیل، عمدۀ مخاطبان آن هم از جوانان هستند. البته «ساسه پست» اصرار دارد که بگوید این یادداشت‌ها، نظر نویسندگان آن را منتقل می‌کند نه نظر «ساسه پست» را.

مقدار مخاطبین این وبگاه از «نون ‌پست» بیشتر است ولی از «عربی ‌پست» کمتر است.[26]

رصد

«رصد»:

تعطیلی وبگاه «شبکه رصد الإخباریه»[27] یکی از شروط کشورهای تحریم کنندۀ قطر بوده است.[28] وبگاهی که هرچند سعی می‌کند ژست بی‌طرفی به خود بگیرد و علناً به حمایت از «اِخوان‌المسلمین» و حکومت ترکیه نپردازد، اما رویکردهای اِخوانی و ضدیت با «محور سعودی-اماراتی» در میان بعضی از مطالب این وبگاه قابل مشاهده است.

این رسانه نیز همچون اغلب رسانه‌های «محور قطری-ترکی»، مدیران خود را معرفی نمی‌کند؛ بنابراین نه مدیران و نه سردبیران آنها مشخص نیستند.

«شبکه رصد الإخباریه» با تمرکز بیشتر بر مسائل کشور مصر، عمدۀ مخاطب خود را از مردم این کشور تعریف کرده است. اما با پرداختن به مسائل سایر کشورهای عربی، توانسته است از آن کشورها نیز مخاطبانی جذب کند. به‌طوری که براساس آمار «الکسا» رتبۀ جهانی این وبگاه حدود 91 هزار است که آمار خوبی محسوب نمی‌گردد.

اما آمار فالوورهای صفحۀ این رسانه در شبکه‌های اجتماعی، آمار خوبی به حساب می‌‎آید. صفحۀ «فیس‌بوک» این وبگاه حدود 13 میلیون[29]، صفحۀ «توئیتر» آن حدود 3 میلیون[30] و صفحۀ «اینستاگرام» این وبگاه هم حدود 1 میلیون فالوور دارد.[31] به نظر می‌رسد عمدۀ تاثیرگذاری این وبگاه هم در همین شبکه‌های اجتماعی است.

میدل ایست آی

«Middle East Eye»

«میدل‌‌ایست‌آی»[32]، رسانۀ اِخوانی‌ها برای مخاطب غربی است. این وبگاه که به دو زبان انگلیسی و فرانسوی به تولید محتوا مشغول است، سعی کرده با تکیه بر قواعد حرفه‌ای رسانه‌ای غربی و با ادعای استقلال سیاسی و در پوشش رویکردهای بی‌طرفانه، سیاست‌های «محور ترکی-قطری» را مشروعیت بخشیده و سیاست طرف‌های مقابل مانند «محور سعودی-امارات» را مورد تهاجم قرار دهد. تعطیلی این وبگاه، جزو شروط رفع تحریم قطر بوده است.[33]

«دیوید هرست» سردبیر مجموعه، در مصاحبه‌ای مدعی شد پشتوانۀ این مجموعه تأمین‌کنندگان مردمی هستند که به دموکراسی در خاورمیانه علاقمندند. او ملیت آن‌ها را فاش نکرده است و مدعی شد که این مجوعه با پول استارت‌آپ‌ها راه‌اندازی شده است.[34] اما با این وجود، برخی مخالفان «اِخوان» همچون سعودی مدعی هستند که این شبکه، از جانب قطر به‌طور مستقیم و غیرمستقیم حمایت مالی می‌شود.[35] به همین خاطر در تحریم اخیر، از قطر خواسته شده بود که این وبگاه خبری را تعطیل کند.

ضدیت با اسرائیل، سعودی، حکومت مصر و حکومت سوریه و حمایت از مردم فلسطین از خطوط اصلی خبری این وبگاه است.

مدیریت این رسانه بر عهده «جمال بسیسو» است. او یک فلسطینی الأصل متولد کویت است. «بسیسو»، در گذشته از مقامات الجزیره در قطر و شبکه تلویزیونی «القدس»، وابسته به حماس در لبنان بوده است.

سردبیری این وبگاه نیز با «دیوید هرست»، روزنامه‌نگار سابق «گاردین» است. او شخصیتی ضداسرائیلی است و مقالات بسیاری علیه این رژیم نوشته است. «هرست» دولت‌های غربی را به خاطر حمایت از اسرائیل مورد انتقاد شدید قرار می‌دهد. به اعتقاد او اسرائیل یک حکومت «آپارتاید» در تمامی سرزمین های اشغالی ایجاد کرده است.[36]

در رابطه با حضور مداوم وی و آثارش در رسانه‌های «محور ترکی-قطری» هم باید گفت که اگر رسانه‌های «محور مقاومت» مانند «المیادین» به صورت ویژه روی «جرج گالووی» تمرکز کرده و سعی می‌کنند نقدهای خود به غرب را از زبان او بیان کنند، رسانه‌های «محور ترکی-قطری» نیز به همین دلیل، تکیۀ خاصی بر «دیوید هرست» دارند. وبگاه‌های این محور نیز به کَرات مقالات او را ترجمه و منتشر می‌کنند.[37]

دیوید هرست«دیوید هرست» از شخصیت‌های محبوب سمپات‌های «محور ترکی-قطری» است که در شبکه‌های دیگر این محور، چون «مکملین» و الجزیره هم حضور پیدا می‌کند

«میدل‌‌ایست‌آی» و «الجزیره انگلیسی» در یک جبهه هستند. حتی بعضی از کارکنان آنها میان یکدیگر تبادل می‌شوند. «جمال بسیسو» مدیر این وبگاه و «جاناتان پاول» از موسسین آن، جزو کارکنان الجزیره بوده‌اند. وبگاه «المواطن» عربستان هم مدعی است که «دیوید هرست»، «وضاح خنفر»، «جمال بسیسو»، «عدلی عدنان» و «روری دوناگی»، 5 نفر اصلی این وبگاه هستند.[38] که سه نفرشان یعنی «خنفر»، «بسیسو» و «عدنان» اِخوانی هستند.

رتبۀ جهانی این وبگاه در «الکسا» حدود 30 هزار است.  بازدیدکنندگان آمریکایی و انگلیسی بیشترین تعداد را در میان مخاطبان این «میدل‌ایست‌آی» دارند.[39]

مکملین

شبکۀ ماهواره‌ای «مکملین»:

اِخوانی‌ها شبکه‌های ماهواره‌ای زیادی در ترکیه دارند که یکی از آنها «مکملین»[40] است. مکملین متعلق به جوانان اِخوانی است که عمدۀ تمرکز خود را روی جامعۀ مصر و مخالفت با حکومت «عبدالفتاح السیسی» قرار داده اند. همانطور که از اسم این شبکه پیداست، آنها خود را افرادی می‌دانند که به دنبال تکمیل انقلاب 2011 مصر و نجات آن از دست کودتاگران هستند.

فضای مذهبی و اسلام‌گرایانه در اغلب برنامه‌های این شبکه موج می‌زند. گرایش این رسانه بیشتر به سمت «اِخوان ثوری» است تا «اِخوان اِصلاحی».[41]

محمد ناصر، یکی از مجری‌های معروف جهان عرب است که در این شبکه، برنامۀ ثابت دارد. «مصر النهارده» یکی از برنامه‌های پربینندۀ شبکۀ «مکملین» با مجری‌گری او است. برنامه‌ای طولانی و جنجالی که در بیشتر قسمت‌هایش به نقد حکومت «مرسی» و سیاست‌هایش می‌پردازد.

از دیگر برنامه‌های شاخص این شبکه، می‌توان به «بِیتُنا أحلی» اشاره کرد. برنامه‌ای که در میان ویدئوهای این شبکه در یوتیوب بیشترین بازدیدها را به خود اختصاص داده است. بِیتُنا أحلی، برنامه‌ای است دربارۀ روابط زناشویی و چگونگی مدیریت بهتر فضای خانواده و فرزندان. عمدۀ کارشناسان این برنامه، خانم‌های محجبه هستند. ازجمله آنها می‌توان به دکتر «هاله سمیر»، دکتر «عبیر طلعت»، «اشجان یحیی» و «نورا نحاس»  اشاره کرد که بر اساس مبانی اسلامی، به بیان پاسخ مسائل خانواده می‌پردازدند. [42]

علاوه بر اینها مکملین چندین برنامه مذهبی نیز دارد. ازجمله جذاب‌ترین آنها می‌توان به برنامه «علما و سلاطین» اشاره کرد که درصدد القای این مطلب است که علما نباید پیرو حاکمان باشند.[43]

سلامه عبدالقوی«سلامه عبدالقوی» از علمای معروف اِخوانی در برنامۀ «علماء و سلاطین»

در میان مؤثرین در این شبکه، باید به «حمزه زوبع» هم اشاره کرد. او از اِخوانی‌های معروف و جزو طیف انقلابی اِخوان است. «زوبع» را سخنگوی رسانه‌ای «اِخوان‌المسلمین» می‌دانند. او برنامه‌ای ثابت و پربیننده، به نام «مع زوبع» دارد که در چند روز از هفته، به صورت مرتب پخش می‌شود. وبگاه ضداخوانی «الیوم‌السابع» مدعی است که دو نفر دیگر، به نام «مراد جهاد» و «ابوعامر» از گردانندگان اصلی و پشت پردۀ این شبکه هستند.[44]

«موسسۀ ابسوس» در سال 2016، شبکۀ «مکملین» را جزو پربازدیدترین شبکه‌های ماهواره‌ای مصر قرار داده بود و این مسئله انتقادات شدیدی را از جانب رسانه‌های مخالف «مکملین»، متوجه «ابسوس» کرده بود، اما در آمار سال 2017 ، نام «مکملین» در میان 7 شبکۀ خبری-تحلیلی پربازدید مصر حضور ندارد.[45]

«محمد ناصر» در «مصر النهارده» با استناد به آمار «مخاطبین» مکملین، در مصر فخرفروشی می‌کند

الحوار

شبکه ماهواره‌ای «الحوار»:

«الحوار»[46] از قدیمی ترین رسانه‌های ماهواره‌ای جریان اِخوانی است و برخلاف سایرین که عمدتاً بعد از قضایای «بیداری اسلامی» تشکیل شده‌اند، تاریخ تأسیس آن به سال 2006 بازمی‌گردد. این شبکۀ تلویزیونی در واقع سخنگوی مهاجران عرب در اروپا است و تمرکز خود را بر بیان مسائل و مشکلات آنها گذاشته است. ولی خود را منحصر به مهاجران عرب اروپا نکرده و سعی می‌کند به تمام مسائل جهان عرب بپردازد. «الحوار» برنامه‌ای مخصوص به مسائل ایران به نام «الحدث الایرانی» دارد که هر هفته پخش شده و به بیان مسائل داخلی و خارجی ایران می‌پردازد.

شبکۀ «الحوار» را می‌توان جزو محور اِخوانی حاضر در غرب دانست. اِخوانی‌های حاضر در غرب معمولاً جزو «طیف اصلاحی اِخوان» محسوب می‌شوند. نواِخوانی‌های غرب سعی در نزدیک شدن به اروپا و دولت‌های آنها داشته و سعی می‌کنند تقریری از گفتمان «اِخوان ‌المسلمین» ارائه دهند که با مبانی غربی، چالش چندانی نداشته باشد و در میان افکار عمومی غرب، مورد استقبال قرار گیرد.

البته این شبکه در قضیۀ فلسطین کاملاً از جریانات جهادی و اسلام‌گرا مانند حماس و «جهاد اسلامی» حمایت کرده و حاضر نیست رژیم صهیونیستی را به رسمیت بشناسد.

مدیریت این شبکه در دست «عزام التمیمی» است. او یک فلسطینی-انگلیسی است که سال‌ها است در حوزۀ اسلامِ سیاسی دست به فعالیت و پژوهش می‌زند. «التمیمی» کتب بسیاری در این حوزه نوشته است و سابقۀ تدریس در دانشگاه‌های اروپایی را هم دارد. وی مدیر اندیشکده‌ای به نام «معهد الفکر السیاسی الإسلامی» نیز هست. او همچنین جزو مؤسسین «رابطه العالم الاسلامی فی بریطانیا» است. «عزام ‌التمیمی» تمرکز خاصی روی مسلمانان ساکن غرب داشته و «شبکۀ الحوار» را نیز با همین هدف تأسیس کرده است. او که سابقۀ سخنگویی «اِخوان اردن» را نیز در کارنامه دارد، رهبر «شاخۀ بریتانیایی اِخوان» به حساب می‌‎آید. او علاوه بر «الحوار» با شبکه‌های دیگری چون الجزیره و «بی‌بی‌سی» هم همکاری داشته است.

عزام التمیمی«عزام‌ التمیمی» در کنار «محمد مرسی». «التمیمی» از شخصیت‌های برجستۀ اِخوانی محسوب می‌شود

«عزام‌ التمیمی» را می‌توان یکی از جدی‌ترین حامیان حماس و جهاد اسلامی در آکادمی‌های غربی به شمار آورد. او در یادداشتی گفته بود که با «حزب‌الله» در قضیه سوریه اختلاف داریم ولی در مواجهه با اسرائیل با آن همراه هستیم. این سخن او انتقادات بسیاری علیه او برانگیخت.

نمونه ای از رویکرد ضدسعودی شدید عزام ‌التمیمی

ازجمله برنامه‌های قدیمی و پرمخاطب این شبکه «مراجعات» است. برنامه‌ای هفتگی که با مجری‌گری «عزام ‌التمیمی» به سراغ شخصیت‌های برجستۀ سیاسی و مذهبی جهان اسلام، از همۀ جناح‌ها و تفکرات رفته است و به گفتگو با آنان دربارۀ مسائل مختلف سیاسی و مذهبی جهان اسلام می‌پردازد. ازجمله افراد شاخصی که «عزام ‌التمیمی» با آنها مصاحبه کرده است می‌توان به «یوسف قرضاوی»، «حسن الترابی»، «فتحی یکن»، «عباس مدنی»، «عبدالسلام یاسین»، «راشد الغنوشی»، «عصام العطار»، «محمد سرور زین‌العابدین» و … اشاره کرد. «عزام ‌التمیمی» تقریباً با اکثر شخصیت‌های برجسته جهان اسلام در این برنامه مصاحبه کرده است. از میان چهره‌های مطرح شیعی که «عزام ‌التمیمی» با آن‌ها مصاحبه کرده است، می‌توان به «احمد الکاتب» اشاره کرد.[47] البته اکثر افرادی که با آنها مصاحبه شده است، جزو جبهۀ اسلام‌گرایان به حساب می‌‎آیند.

آمار دقیقی از تعداد مخاطبین این شبکه در دست نیست. صفحۀ «فیس ‌بوک» این شبکه، حدود سه میلیون و سیصد و هفتصد هزار فالوور دارد.[48] صفحۀ توییتر این شبکه نیز حدود 100 هزار فالوور دارد.[49]

پانوشت:

[1] . وبگاه: <www.arabi21.com>

[2] . ” Arab states issue 13 demands to end Qatar-Gulf crisis”, 2017, Al Jazeera : <https://www.aljazeera.com/news/2017/06/arab-states-issue-list-demands-qatar-crisis-170623022133024.html>

[3] . بخشی از مکتوبات وی در وبگاه «عربی21»: < http://tiny.cc/4t1u9y>

[4] . « إیران تقطع میاه الأنهر الواصله للعراق.. وترکیا تعوض النقص»، 2018، عربی21: < https://arabi21.com/story/1128922>

[5] . “arabi21.com Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic”, 2018, Alexa: <https://www.alexa.com/siteinfo/arabi21.com>

[6]  .”aljazeera.net Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic”, 2018, Alexa: <https://www.alexa.com/siteinfo/aljazeera.net<

این آمارها در تابستان 1397 استخراج شده‌اند.

[7] .  کانال تلویزیون اینترنتی عربی21(YouTube): <https://www.youtube.com/user/Arabi21News>

[8]  . عربی بوست: <www.arabicpost.net>

[9]  – گفتگوی نگارندگان با عباس خامه یار، رایزن فرهنگی سابق ایران در قطر

[10] . صفحۀ توئیتر «وضاح خنفر»: <https://twitter.com/khanfarw>

[11] . عربی‌پست طبق آمار وبگاه «الکسا» رتبه جهانی 19 هزار را کسب کرده است که آمار خوبی محسوب نمی­شود، 2018، alexa:

<https://www.alexa.com/siteinfo/arabicpost.net>

[12] . صفحۀ توئیتر «عربی پست»: <https://twitter.com/arabic_post>

[13] . نون بوست: <www.noonpost.org>

[14] . نبیل عوده، «هل حقًا رحل الخمینی؟»، 2015، نون پست: <http://tiny.cc/4lzv9y>

[15] . «وجهان لإیران واحده»، 2013، نون پست: <http://www.noonpost.com/content/685>

[16] . میغان ریس، «هل جعلت العقوبات على إیران الحرس الثوری أقوى؟»، 2017، نون پست: <http://www.noonpost.com/content/20583>

[17] . «هل ستؤدی الاحتجاجات الإیرانیه إلى انتفاضه شعبیه؟»، 2018، ترجمه شده از وبگاه Middle East Eye، نون پست:

<http://www.noonpost.com/content/21436>،

آدرس مقاله در وبگاه Middle East Eye: <https://www.middleeasteye.net/news/hundreds-protest-against-high-prices-irans-second-city>

[18] . «إیران: نهایه الثوره (1) مقدمه»، 2014، نون پست: <http://www.noonpost.com/content/4144>

[19] . «إیران: نهایه الثوره (2) البطیخ للجمیع!»، 2014، نون پست: <http://www.noonpost.com/content/4162>

[20] . «إیران: نهایه الثوره (3) التدین فی الجمهوریه الإسلامیه!»، 2014، نون پست: <https://www.noonpost.org/content/4222>

[21] . أسامه الصیاد، «نون بوست یحاور أکادیمیًا إیرانیًا بارزًا حول واقع ومستقبل دور إیران فی المنطقه»، 2016، نون پست:

<http://www.noonpost.com/content/14556>

[22] . « بالوثائق.. إعلام الإخوان أداه فی الصراع والأزمه»، 2016، نون پست: <http://tiny.cc/aorx9y>

[23] . أحمد التلاوی، « أزمه الإخوان.. القصه الکامله»، 2016، نون پست: <http://tiny.cc/trrx9y>

[24] – طبق آمار وبگاه الکسا در تابستان 1397 «نون پست» رتبۀ جهانی 66 هزار را داراست، Alexa: <https://www.alexa.com/siteinfo/noonpost.org>

[25] . ساسه بوست: <<www.sasapost.com

[26]. رتبۀ «ساسه‌پست» در الکسا حدود 35 هزار است، 2018، Alexa: <https://www.alexa.com/siteinfo/sasapost.com>

[27] . وبگاه: <www.rassd.com>

[28] . “Arab states issue 13 demands to end Qatar-Gulf crisis”, 2017, Al Jazeera : <https://www.aljazeera.com/news/2017/06/arab-states-issue-list-demands-qatar-crisis-170623022133024.html>

[29] . شبکه رصد، facebook: <https://www.facebook.com/RassdNewsN>

[30] . شبکه رصد، twitter: <https://twitter.com/RassdNewsN>

[31] . شبکه رصد، Instagram: <https://www.instagram.com/RassdNewsN>

[32] . Middle East Eye(MEE(: <www.middleeasteye.net>

[33] . “Arab states issue 13 demands to end Qatar-Gulf crisis”, 2017, Al Jazeera:

<https://www.aljazeera.com/news/2017/06/arab-states-issue-list-demands-qatar-crisis-170623022133024.html

[34] . James Langton, “New London connection to Islamists”, 2014, The National:

<https://www.thenational.ae/uae/new-london-connection-to-islamists-1.648408>

[35] . Patrick Wintour, “Qatar given 10 days to meet 13 sweeping demands by Saudi Arabia”, 2017, The Guardian:

<https://www.theguardian.com/world/2017/jun/23/close-al-jazeera-saudi-arabia-issues-qatar-with-13-demands-to-end-blockade>

[36] . « دیوید هرست: منتقد اسرائیل از دید دولت انگلیس تروریست است»، 2017، مرکز اطلاع رسانی فلسطین: <http://tiny.cc/x7ez9y>

[37] . «مساهمات دیفید هیرست»، نون پست: <https://www.noonpost.org/author/1034>

«أرشیف الکاتب/ دیفید هیرست»، عربی21: <https://arabi21.com/authors/303/0/0>

«دیفید هیرست – عربی بوست»، عربی پست: <https://arabicpost.net/author/david-hearst>

[38] . «5 شخصیات خلف میدل إیست آی المسیئه للملک وهذه أدوارهم التآمریه!»، 2017، المواطن: < http://tiny.cc/njhz9y>

[39]. «”middleeasteye.net Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic”, 2018, Alexa:

<https://www.alexa.com/siteinfo/middleeasteye.net>

این آمارها در تابستان 1397 استخراج شده‌اند.

[40] . ماهواره‌های پخش‌کننده:  نایل ست: 11012 h – هات برد:   12111  – سهیل ست:  11142 v، وبگاه: <www.mekameleen.net>

[41] . اخوانی‌ها در یک تقسیم بندی کلی به دو دستۀ «ثوری» و «اصلاحی» تقسیم می‌شوند. طیف اول رویکردهای انقلابی، بنیادگرانه و اسلام‌گرایانه بیشتری دارند ولی طیف دوم رویکردهای اصلاحی داشته و سعی در تطبیق خود با جهان مدرن دارند. برای مطالعۀ بیشتر در مورد این دو جریان می‌توانید به کتاب اطلس رهبران، تهیه شده توسط اندیشکدۀ مرصاد مراجعه فرمائید.

[42] . «بیتنا أحلى»، Mekameleen TV — قناه مکملین الفضائیه(YouTube):

<https://www.youtube.com/playlist?list=PLZDxvSX217knVTITWXSgi3bExSBy0Vn0p>

[43] . «علماء وسلاطین»، Mekameleen TV — قناه مکملین الفضائیه(YouTube):

<https://www.youtube.com/playlist?list=PLZDxvSX217klvcve_MjPdTzBDCGP7UodU>

[44]  . محمد إسماعیل، «قصص التمویل القطرى لقنوات الإخوان»، 2017، الیوم السابع(www.youm7.com): <http://tiny.cc/ocuz9y>

[45] . یاسمین فواز، «ننشر ترتیب أکثر القنوات مشاهده داخل مصر»، 2017، جریده المال: <http://tiny.cc/tpwz9y>

[46]  . ماهواره‌های پخش‌کننده: عرب ست: 12054 – نایل ست: 12604 – هات برد: 10949، وبگاه: <www.alhiwar.tv>

[47] . «مراجعات مع المفکر الشیعی أحمد الکاتب»، 2009، Al Hiwar TV قناه الحوار(YouTube): <https://www.youtube.com/watch?v=tUa8IB7dBhM>

[48] . قناه الحوار – Alhiwar TV، facebook: <https://www.facebook.com/Alhiwar.TV>

[49]  . قناه الحوار الفضائیه، twitter: <https://twitter.com/alhiwarchannel>

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن